De tegenpolen in de stikstofdiscussie vonden elkaar woensdag in hun gemeenschappelijke kritiek op de instellingswet die een geldpot van 24,3 miljard euro creëert. Dit Transitiefonds landelijk gebied en natuur (beter bekend als het stikstoffonds) geeft het kabinet de financiële middelen om de intensieve landbouw te hervormen. De Tweede Kamer moet toestemming geven voor de oprichting van dit fonds. De landbouwwoordvoerders debatteerden daar woensdag over met minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof).
Een dag voor het debat werd duidelijk dat het kabinet een probleem heeft. De vier partijen die de coalitie in de Eerste Kamer aan een meerderheid kunnen helpen willen de instellingswet in deze vorm niet steunen. GroenLinks, PvdA, JA21 en BBB hebben amendementen ingediend die het kabinet moet overnemen om zich van hun voorstem te verzekeren.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
De kritiek van de oppositiepartijen die de benodigde zes zetels kunnen leveren, klinkt verrassend eensluidend. Ze willen geen blanco cheque tekenen en daar komt dit wetsvoorstel volgens hen wel op neer. Laura Bromet (GroenLinks): ‘Deze wet is voor ons niet gericht genoeg. Zo wordt het een grabbelton voor provincies die het geld gaan uitgeven aan dingen waar wij hier in de Kamer niet achter staan. We willen geen 24 miljard uitgeven aan boeren die er met hulp van Rabobank-leningen innovatieve stalsystemen van kopen.’ GroenLinks, PvdA, maar ook de Partij voor de Dieren zijn bang dat het geld onder druk van de landbouwlobby straks vooral wordt uitgegeven aan technische innovaties in plaats van het uitkopen van veehouders.
JA21 en BBB, die in het stikstofdossier veel samen optrekken, willen juist de garantie hebben dat een groot deel van het fonds wél aan technische innovaties mag worden uitgegeven. BBB-Kamerlid Caroline van der Plas rekent minister Van der Wal voor dat het veel goedkoper en effectiever is om alle rundveehouders in Nederland een Lely Sphere cadeau te doen, dan om op grote schaal veehouders uit te kopen. De Lely Sphere is een apparaat dat volgens het prospectus de ammoniakemissies van rundveestallen met wel 77 procent verlaagt door koeienpoep van koeienurine te scheiden. PvdA, GroenLinks, D66 en PvdD zijn hier sceptisch over, omdat oudere stalsystemen die forse ammoniakreducties beloofden die beloften in de praktijk niet waarmaakten. En ook die systemen waren eerder, net als de Lely Sphere, in proefopstellingen getest.
Van der Plas vindt het Transitiefonds in deze vorm ‘drie keer niks’. JA21-collega Derk Jan Eppink heeft er ook al geen goed woord voor over. ‘Deze wet is een crisis in wording. Die pot van 24,3 miljard euro is een misdaad tegenover de belastingbetaler.’ GroenLinks en PvdA voelen zich niet comfortabel bij het feit dat de minister voor Natuur en Stikstof in de wet tot enige fondsbeheerder wordt benoemd. Bromet zegt alle vertrouwen te hebben in Van der Wal (‘ik ben fan van deze minister’), maar constateert dat het fonds meerdere kabinetsperioden bestrijkt. ‘We weten niet hoelang dit kabinet er nog zit. Misschien heet de volgende minister wel Caroline van der Plas.’
Als PvdA, GroenLinks, JA21 en BBB hun poot stijf houden en het kabinet hun eisen niet wil inwilligen, leidt de enige route naar een senaatsmeerderheid via de SP. De socialisten (4 senaatszetels) kunnen het kabinet samen met de SGP (2 zetels) uit de brand helpen. VVD-Kamerlid Thom van Campen informeert tijdens het debat al voorzichtig bij SP’er Sandra Beckerman onder welke voorwaarden zij de oprichting van het fonds wil steunen. De SP wil net als PvdA, GroenLinks en de PvdD niet dat een groot deel van het fondsbudget opgaat aan het aflossen van Rabobank-leningen aan boeren. De SP wil – in tegenstelling tot GroenLinks en PvdA – juist wel een deel van het geld reserveren voor sociaal-economische ontwikkelingen op het platteland.
De coalitiepartijen maken gretig gebruik van het feit dat PvdA-Statenleden in een aantal provincies formatiebesprekingen voeren met BBB en daarbij openlijk afstand nemen van het jaartal 2030 als doeljaar voor de halvering van de landelijke stikstofuitstoot. Dat druist namelijk lijnrecht in tegen het verhaal dat PvdA-Kamerlid Joris Thijssen in de Tweede Kamer staat te verdedigen. Thijssen maakt zich ervan af door te zeggen dat de provinciale PvdA’ers hun eigen koers mogen varen en dat de formatiebesprekingen nog in de beginfase zitten, maar Van Campen en Tjeerd de Groot (D66) raken hier duidelijk een gevoelige snaar.
Op hun beurt doet de oppositie er alles aan om de coalitiewoordvoerders tot een duidelijke uitspraak over het doeljaar te verleiden. Is dit miljardenfonds nou operationeel tot 2030 of 2035? De coalitiefracties ontwijken de vraag door te stellen dat dit debat daar niet over gaat. Maar Als Tjeerd de Groot de vraag krijgt voorgelegd, maakt hij na veel dimdammen duidelijk dat D66 niet langer vasthoudt aan 2030. Voor de groenste partij in de coalitie is het nu vooral van belang dat het kabinet ‘onontkoombaar’ stikstofbeleid maakt, zegt hij. Bij D66 hebben ze hun knopen geteld, nu CDA-leider Wopke Hoekstra publiekelijk heeft verklaard dat het handhaven van de 2030-afspraak in het coalitieakkoord voor zijn partij ‘ondraaglijk’ is. Het jaartal is D66 geen kabinetscrisis waard.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden