Tijden veranderen. Een kwarteeuw geleden maakte VVD-minister Loek Hermans met zijn onderwijsbeleid furore in de lerarenkamers. Murw geslagen door decennia van dwingende sturing van bovenaf , wentelden de scholen zich in de vrijheid die de liberale minister hen gunde. Het moest afgelopen zijn met het geregel van bovenaf. Het streven naar maatschappelijke maakbaarheid maakte plaats voor ‘ruimte voor de scholen’, voor ‘besturen op afstand’ en voor ‘publiek ondernemerschap’. Schoolbesturen kregen in hoge mate zeggenschap over de besteding van hun budgetten, de minister streefde naar volledige eigen verantwoordelijkheid, al twijfelde hij nog of de scholen er wel klaar voor waren. ‘Waar het nu om gaat, is de vraag of de scholen hun vrijheid pakken.’
Vergelijk dat met de toon van zijn liberale erfgenaam, minister Wiersma, in de brief waarin hij een ‘fundamentele herijking’ van de aansturing van het onderwijs aankondigt. De scholen pakten hun vrijheid, maar dat is geen succes geworden, stelt hij nuchter vast. ‘In internationale onderzoeken dalen de gemiddelde scores van Nederlandse leerlingen op lezen, rekenen en natuurwetenschappen.’ Ook de kansengelijkheid daalt zienderogen, de emancipatiemachine hapert. ‘Dat roept de vraag op of de wijze waarop het Rijk stuurt, het beste uit het onderwijs haalt.’
Zo is dat. En het antwoord kennen we ook: nee, dus. Wiersma zelf werkt het uit: de eisen die het departement stelt, zijn ‘te globaal om goed onderwijs vorm te geven’. De Inspectie en de Tweede Kamer hebben er ook last van, want die kunnen zo onvoldoende zien of de scholen wel leveren ‘en of beleid effect heeft’.
Veel van Wiersma’s voorgangers in deze eeuw waren doortrokken van de angst om beschuldigd te worden van Haagse dwingelandij. Dat er nu een minister is die zelf alarm slaat, is een hoopvolle ontwikkeling. Wel is het jammer dat hij verder zo weinig haast aan de dag legt. Want weliswaar vindt hij het tijd voor ‘glasheldere doelen’ voor de scholen, centraal voorgeschreven uit Den Haag en te controleren door een Inspectie die er veel meer dan nu bovenop zit, maar aan die doelen zelf waagt hij zich nog niet. Ze zouden er deze maand komen, had hij eerder beloofd, maar nu wordt het na de zomer, althans de eerste aanzet. Eerst zijn er nog gesprekken met ‘het veld’, waarna er een ‘pilot’ komt en er een ‘implementatieplan zal worden uitgewerkt’.
Dat bij een andere aansturing ook een andere financiering hoort, meer sturing richting de scholen, erkent Wiersma eveneens. Over een jaar komt hij met ‘een aantal opties’ waarover hij dan in gesprek wil met de Kamer.
Daar doet Wiersma toch weer wat te veel aan zijn directe voorgangers denken, die ook altijd aarzelden om het heft in handen te nemen. Wie glasheldere doelen wil vastleggen, moet ook zeggen wat scholen dan niet meer moeten doen. De ervaring leert dat die zoektocht de neiging heeft te verzanden in oneindige debatten, zéker als niet eerst iemand met overtuiging het initiatief neemt en zegt hoe hij het voor zich ziet.
De minister is de aangewezen man om het te doen. Hij hoeft alleen nog maar wat schroom van zich af te werpen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden