Amper een jaar nadat ze uit stilstaande positie met fiets en al door een auto ‘naar de andere kant van de weg’ werd geslingerd, fietst Lia (78) nu met haar man Max (77) langs het Apeldoorns Kanaal bij Lieren. En dat zonder de helm die ze op aandringen van haar dochter toch maar aanschafte na het ongeval. Ze mag bij de aanrijding destijds dan buiten westen zijn geraakt, ‘als het koud is, zet ik deze op’, zegt ze resoluut met verwijzing naar de knalrode muts op haar hoofd.
Niet bij alle fietsers langs het Apeldoorns Kanaal gaat comfort boven veiligheid op de dag dat bekend werd dat het aantal fietsdoden vorig jaar hoger was dan ooit, vooral onder ouderen. Sinds oud-militair Cor Traarbach (72) met 26,5 kilometer per uur door het leven gaat op zijn elektrische fiets, draagt hij altijd een helm. ‘Heel bewust, want veel autobestuurders kijken niet uit en voor je het weet, lig je in de greppel’, zegt hij. ‘Het is me twee keer overkomen, ik ben blij dat ik een helm op had.’
De Apeldoornse fietsers bevestigen wat de rapporten van Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) al jaren zeggen. Ouderen fietsen steeds meer en dat is niet zonder risico’s. Maar het is onduidelijk wat daarvoor de belangrijkste reden is: de populariteit van e-bike, de drukte op weg, de inrichting van het fietspad of gewoonweg het toenemende aantal fietsende ouderen. ‘De oorzaken van fietsongevallen worden niet goed bijgehouden’, zegt Douwtje de Vries van de Fietsersbond. ‘Dus we weten het eigenlijk niet.’
Maar dat er gevaren zijn, weet freelance-fietsdocent Frans Lueb (65) als geen ander. Al dertien jaar leert hij kinderen, nieuwkomers en vooral ouderen om zich veilig voort te bewegen op de fiets. En toch kon die expertise niet voorkomen dat hij zelf drie weken geleden in de berm belandde.
De Utrechter had net zijn favoriete fietstochtje door het Kromme Rijngebied gemaakt, toen het gebeurde. Hij wilde links afslaan, keek over zijn schouder en opeens ‘schrok ik me lam’, zegt hij. ‘Twee brommertjes zoefden zo langs me heen.’ Hij had het, vindt hij zelf, moeten zien aankomen in de op maat gemaakte spiegels op zijn stuur. ‘Maar ja’, verzucht hij. ‘Mijn reactietijd is gewoon niet meer zo goed als toen ik dertig was.’
Toch zal die ervaring de fietsdocent niet zomaar van zijn fiets af krijgen, want zijn liefde voor het vervoermiddel gaat diep: ‘Ik geloof dat de fiets de panacee is voor heel veel problemen in maatschappij. Klimaatverandering, gezondheid, mobiliteit, noem maar op.’ Hij vindt alleen dat één ding grondig moet verbeteren om de veiligheid van ouderen op de fiets te vergroten: de fiets zelf. Want niet de e-bike veroorzaakt problemen, betoogt hij, maar de grootte van de fietsen die in omloop zijn.
Het belangrijkste voor senioren is dat ze met hun voeten bij de grond kunnen, zegt Lueb. Het is niet voor niets dat het op- en afstappen, naast gladheid, risicomomenten zijn voor die doelgroep. ‘Oudere fietsers worden meestal een paar centimeter kleiner en hun spierkracht vermindert. Daarom is het lastiger om hun eigen gewicht op te vangen als ze stilstaan. Zeker als je een te grote en zware e-bike hebt.’
De fietsdocent roept zijn cursisten op tot het kopen van een fiets die bij ‘je lichaam past’ in plaats van een die bij je smaak aansluit. De driewieler die in zijn schuurtje staat, is bijvoorbeeld veel veiliger dan de meeste fietsen, zegt hij. Waarom de winkels er nog niet vol mee staan, is hem een raadsel. ‘Fietsindustrie wordt wakker, ouderen zijn een enorme groeimarkt.’
Om senioren te stimuleren vooral trappend door het leven te blijven gaan, hebben provincies de afgelopen jaren in samenwerking met de Fietsersbond zogenoemde Doortraproutes aangelegd. ‘Veilig fietsen tot je 100ste’, staat op de website van de provincie Gelderland. Routes zoals die in en rond Apeldoorn ‘over ruime paden, rustige wegen, overzichtelijke kruispunten en met weinig obstakels’.
Maar zelfs op die routes is het soms behelpen, zegt Steven de Vries (72), die dinsdag ook langs het Apeldoornse Kanaal fietst. En dan met name door die ‘bromfietsen op stroom’, die hij niet kan horen aankomen. Zelf vindt hij het met de snelheid van 25 kilometer per uur die zijn elektrische fiets haalt, wel meevallen. ‘Het hoeft voor ons niet hard’, zegt De Vries die met zijn vrouw (70) de afgelopen vijf jaar ruim 12 duizend fietskilometers maakte vanaf verschillende campings, nu die in Klarenbeek. ‘Als je te hard gaat, kun je niet genieten. Voor ons is fietsen alleen maar genieten, we doen niet anders.’
Bij hun levenstempo vindt hij een fietshelm absoluut niet passen. Nergens voor nodig, is zijn stellige overtuiging. Hij grinnikt als hij zijn hand over zijn kaalgeschoren hoofd haalt, om maar te benadrukken dat het in model houden van een kapsel geen argument is in zijn geval. ‘Mocht er een helmplicht komen in Nederland, dan emigreer ik naar Duitsland.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden