‘Van tevoren heeft BBB gezegd: we staan open voor samenwerking met alle partijen. Dat lijken geen loze woorden te zijn geweest nu in tien van de twaalf provincies duidelijk is welke partijen een college proberen te vormen. Ze onderhandelen met partijen uit het hele politieke spectrum, van GroenLinks tot de PVV. Wel is er een uitzondering: D66.’
‘BBB heeft duidelijk gemaakt dat over twee zaken niet te praten valt: 2030 als deadline voor het terugdringen van de stikstofneerslag op gevoelige natuur en gedwongen uitkoop van boeren. D66 is daar wél voor. Toch wil BBB bijvoorbeeld wel onderhandelen met GroenLinks, dat ook een streng stikstofbeleid voorstaat.
‘Ik denk dat meespeelt dat BBB en D66 elkaar in de campagne hebben neergezet als grote politieke tegenpolen. Dan is het niet geloofwaardig om in de provincie gezellig te gaan samenwerken. Er is tussen die partijen een kloof ontstaan die dieper is dan alleen het verschil in opvattingen.’
‘Na de VVD, die in negen van de tien provincies aan tafel zit, is de PvdA de meest gekozen partner. Van VVD en CDA zag je in de campagne al dat de provinciale afdelingen zich losmaakten van de landelijke partijlijn als het gaat om 2030 en gedwongen uitkoop. Uit het feit dat PvdA in acht provincies meepraat, leid ik af dat het loslaten van die twee zaken ook voor die partij niet onoverkomelijk is. De fractievoorzitter van de PvdA in Drenthe zei: we moeten gewoon beginnen met het terugdringen van de stikstofuitstoot, die randvoorwaarden houden alleen maar op.
‘Echt interessant wordt het in de vier provincies waar GroenLinks meepraat: Noord-Brabant, Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland. Die partij denkt echt heel anders over de balans tussen de boerenstand en de natuur dan BBB. Dat ze gaan proberen te formeren, wil overigens niet zeggen dat ze eruit gaan komen. Inhoudelijk is daar nog weinig besproken. Het is voor GroenLinks makkelijk om heel algemeen te zeggen dat er ruimte moet zijn voor boeren, maar in het stikstofdossier draait alles om de details.’
‘Dat denk ik wel. In Friesland adviseerde verkenner Chris Stoffer het Rijk zelfs om die twee punten te laten varen omdat provincies volgens hem anders geen goed stikstofbeleid kunnen maken; het is hoogst ongebruikelijk dat een verkenner zoiets doet. BBB is een machtsfactor van belang geworden, er is bijna nergens een bestuur zonder deze partij mogelijk. Als je nu al ziet hoe gemakkelijk andere partijen, waaronder de PvdA, deze heikele punten willen loslaten, lijkt me dat dit eigenlijk overal gaat gebeuren.’
‘De PvdA zegt: we gaan gewoon beginnen. De vraag is wel een beetje waarmee dan. In het provinciehuis in Drenthe werd al bijna een motie aangenomen om het stikstofbeleid helemaal op pauze te zetten. De provincies moeten voor 1 juli plannen inleveren waarin staat hoe ze per deelgebied de stikstofneerslag op de natuur gaan terugdringen. Veel van hen zeggen nu dat ze eerder met een soort conceptversie van een aanzet tot een visiedocument zullen komen, of zoiets.
‘Daarbij klagen de provincies, niet ten onrechte, dat ze nog belangrijke instrumenten van het Rijk missen. Die ‘woest aantrekkelijke’ vrijwillige uitkoopregeling van het kabinet is er nog steeds niet. Ook ligt er nog altijd geen landbouwakkoord, waarin moet worden vastgelegd welke steun de boeren krijgen bij een omslag naar een natuurinclusievere manier van landbouw bedrijven.’
‘Je ziet al wat geschuif. Stikstofminister Van der Wal snapt zelf ook wel dat het onredelijk is op 1 juli gedetailleerde plannen te verwachten als de bouwstenen voor het beleid nog ontbreken. Het Rijk heeft de provincies bovendien nodig, dus heeft het kabinet er weinig belang bij de provincies tegen zich in het harnas te jagen.
‘Het is wel heel moeilijk om te begrijpen hoe het stikstofbeleid wordt versneld door het initiatief bij de provincies neer te leggen, zoals het kabinet heeft gezegd na de Provinciale Statenverkiezingen. De provincies waar BBB meebestuurt, lijken weinig haast te willen maken.
‘Mogelijk verwacht het kabinet dat meer provincies Brabant zullen volgen. Daar heeft een soort zelfdisciplinering plaatsgevonden: de provincie heeft een natuurdoelanalyse laten uitvoeren om te kijken hoe de natuur ervoor staat, zoals alle provincies moeten doen. Ze zijn zo geschrokken van de resultaten, dat er vlak voor de verkiezingen een bouwstop is afgekondigd zolang de situatie niet verbetert.
‘Uiteindelijk zullen ook andere provincies de stikstofneerslag moeten terugdringen als ze op andere vlakken ontwikkeling mogelijk willen maken, anders houdt de rechter vergunningen gewoon tegen. In Drenthe kan een klein festival, FestiValderAa, alleen in afgeslankte vorm doorgaan omdat het vlak bij een Natura 2000-gebied plaatsvindt. Dat is voor de provincie ontzettend vervelend.
‘Je zag het ook toen minister Harbers van Infrastructuur laatst tegen Gelderland en Overijssel zei: we hadden miljarden beloofd voor infrastructuur, maar er is geen stikstofruimte. Pech gehad. Ik denk dat je daarin ziet hoe het kabinet provincies een spiegel probeert voor te houden: jullie kunnen gaan dwarsliggen, maar uiteindelijk hebben jullie geen vaart maken met stikstofbeleid.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden