Een mijlpaal voor het klimaatbeleid, daar zijn alle betrokkenen het over eens. De milieuwetten waarmee het Europees Parlement dinsdag heeft ingestemd, verminderen de CO2-uitstoot (althans op papier) met 55 procent in 2030. Een mijlpaal ook voor Europees commissaris Frans Timmermans, wiens team het omvangrijke en politiek gevoelige pakket ‘met stoom en kokend water’ langs de wetgevers wist te loodsen.
‘Dit vormt het hart van de Green Deal’, zegt PvdA-Europarlementariër Mohammed Chahim. ‘Als het parlement deze wetten goedkeurt, zijn we heel goed op weg.’ VVD-Europarlementariër Jan Huitema spreekt over ‘een grote stap’ en prijst de voortvarendheid waarmee die is gezet. ‘Dit is goed voor het klimaat en de investeringszekerheid van bedrijven.’ Esther de Lange (CDA): ‘Dit houdt Europa op koers.’
Haar GroenLinks-collega Bas Eickhout benadrukt dat de maatregelen zelfs iets meer doen dan beoogd: geen 55 maar 57 procent minder CO2-uitstoot. ‘Nog steeds onvoldoende om beneden de 1,5 graad temperatuurverhoging van Parijs te blijven, maar niettemin fors meer klimaatambitie.’
In Nederland mogen kabinet en Tweede Kamer elkaar vastrijden in mest en nitraat, de EU gaat wel voorwaarts met klimaatbeleid. En voor Brusselse begrippen ongekend snel. In juli 2021 presenteerde Timmermans zijn omvangrijke ‘Fit for 55’-pakket (55 procent minder CO2-uitstoot in 2030, vergeleken met 1990), vijftien wetsvoorstellen waar burgers en bedrijven volop mee te maken krijgen. Een topprioriteit voor Timmermans: zijn team organiseerde de afgelopen twee jaar ruim honderd lunches, diners en andere overleggen met betrokkenen, om verwatering en vertraging van het pakket te voorkomen. Met succes.
De belangrijkste maatregel waarvoor het parlement vandaag het licht op groen zet is de aanscherping van het ETS-systeem, de handel in CO2-uitstootrechten voor grote sectoren als chemie, staal en olie. De hoeveelheid uitstootrechten wordt versneld beperkt waardoor de CO2-uitstoot voor deze bedrijven in 2030 niet 43 procent lager moet zijn (oude doelstelling) maar 62 procent. Als er verder niet meer wordt gemorreld aan de ETS-regels, is dit deel van de industrie in 2040 klimaatneutraal (netto geen CO2-uitstoot).
De luchtvaart moet vanaf 2026 ook gaan betalen voor de CO2-uitstoot, de scheepvaart krijgt er eveneens mee te maken. Daarnaast komt er een CO2-heffing voor brandstof die gebruikt wordt voor de verwarming (en koeling) van gebouwen, en voor transport.
Politiek minstens zo gevoelig is de CO2-heffing op producten die de EU importeert, gemaakt in landen met minder strenge CO2-regels. Om concurrentienadeel voor (of het vertrek van) Europese bedrijven te voorkomen, wordt op die ‘viezere’ import geleidelijk een heffing ingevoerd, te beginnen met staal, kunstmest, cement en waterstof.
Tot slot wordt het Sociaal Klimaatfonds bekrachtigd – een nieuwe Europese subsidiepot van 65 miljard euro om de gevolgen van alle maatregelen voor de burger te verzachten. Geld voor isolatie en renovatie, maar ook eventueel tijdelijke inkomenssteun om energiearmoede te voorkomen.
De verwachting is dat ook de lidstaten snel het pakket goedkeuren, de principeakkoorden op alle onderdelen zijn al door de EU-ambassadeurs afgehamerd. De kans dat een land op het laatste moment gaat dwarsliggen – zoals Duitsland onlangs deed bij het verbannen van de verbrandingsmotor – wordt minimaal geacht. Deze maatregelen, in combinatie met wat al eerder was besloten (schone nieuwe auto’s vanaf 2035; CO2-eisen voor bedrijven die niet onder ETS vallen; CO2-reductie door betere land- en bosbouw) effenen het pad naar een klimaatneutraal Europa in 2050.
Daarvoor moeten de wetten die zijn aangenomen wel worden uitgevoerd, het moeilijkste onderdeel van klimaatbeleid. Eickhout: ‘We staan nog maar aan het begin van de groene transitie. Het einddoel is wervend maar het pad ernaartoe is lang en grillig.’
De aanscherping van het emissiehandelssysteem ETS op zich is niet moeilijk: er komen minder uitstootrechten, daardoor stijgt de prijs ervan, wat bedrijven aanzet tot andere, schonere productiemethoden. Maar het kan ook tot hogere prijzen van de koopwaar leiden. Dat gebeurt zeker met vliegtickets, die worden net als benzine duurder. Hogere prijzen brengen boze burgers met zich mee, en daar zijn politici niet happig op.
Duurdere energie (gas en elektra) dwingt tot renovatie van huizen, maar wie gaat dat betalen? Het klimaatfonds van 65 miljard euro is alleen voor de jaren 2026-2032 en bij lange na niet voldoende, zegt De Lange. Pijnlijke keuzes zijn onvermijdelijk. Niet alleen over geld, stelt Huitema. ‘De vergunningverlening moet ook veel sneller: voor zonne- en windparken, voor fabrieken die accu’s bouwen. Dat gaat nu veel te langzaam, mijn grootste angst is dat de transitie daarop stukloopt.’
Het ingrijpende CO2-reductiepakket mag zijn aangenomen, de voortgang van andere onderdelen uit de Green Deal is aanzienlijk minder. De door de Commissie voorgestelde halvering van het pesticidengebruik stuit op fel verzet van zowel de lidstaten als in het Europees Parlement. Hetzelfde geldt voor de natuurherstelwet (schonere grond) en de beoogde vermindering van luchtverontreiniging door de vee- en varkenshouderij. Huitema citeert instemmend wat minister van Landbouw Piet Adema recent tegen zijn collega’s in Brussel zei: niet alles, en zeker niet alles tegelijk.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden