Europese en Amerikaanse inspanningen hebben één doel: Oekraïne helpen het Russische geweld te overleven. De vraag is niet of, maar hoeveel en welke wapens richting het front te sturen. Elke Russische opmars drukt Europese en Amerikaanse politici met de neus op de feiten. Zonder gedoneerde kogels, raketten en tanks legt Oekraïne het af tegen de agressor.
Die in het Westen dominante gedachte stuit op groeiende kritiek in andere delen van de wereld. De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva, sinds 1 januari terug aan de macht in het grootste land van Latijns-Amerika, werpt zich dezer dagen op als voorman van het in zijn woorden ‘neutrale globale zuiden’. Stond Rusland tijdens het eerste jaar van de oorlog vrijwel alleen, dit tweede jaar ziet het internationale toneel er plots een stuk gunstiger uit voor Vladimir Poetin. De zelfverklaarde ‘vredesduiven’ Brazilië en China keren zich tegen de westerse wapenleveranties.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Lula bezocht vorige week de Chinese president Xi Jinping in Beijing en ontving maandag in Brasilia de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov. Prominent op de agenda van beide ontmoetingen: Lula’s poging om zuidelijke landen te verenigen achter een vredesinitiatief. Zijn plan wordt met argusogen bekeken door de VS en de EU, want de vrede die Lula voor ogen heeft staat lijnrecht op hun pogingen Oekraïne in leven te houden. De Braziliaan ziet niet één maar twee agressors: Rusland enerzijds en Oekraïne en het Westen (VS, EU, Navo) anderzijds.
‘De beslissing tot oorlog voeren werd genomen door twee landen’, zei Lula zondag in Abu Dhabi tijdens zijn laatste stop op een meerdaagse reis naar Azië. Andere landen moeten die twee, Poetin én de Oekraïense president Zelensky, ervan overtuigen om de wapens te verruilen voor woorden, stelde hij. ‘Wij proberen een groep van landen te creëren die niet betrokken zijn bij de oorlog, die geen oorlog maar vrede willen in de wereld.’
Hij was optimistisch over zijn kansen: hij had al een vredespartner gevonden in de Chinese Xi, vond een gewillig oor bij sjeik Mohammed bin Zayed van de Verenigde Arabische Emiraten en putte hoop uit het bezoek van de Franse Emmanuel Macron aan Xi. Wanneer Poetin en Zelensky geen vredespogingen ondernemen en de VS en de EU het conflict blijven voeden met wapens, moeten buitenstaanders hen tot zinnen brengen, stelt de Braziliaanse president. ‘We moeten zeggen: zo is het genoeg, laten we praten.’
Lula borduurt zowel voort op het buitenlandbeleid van zijn eerdere twee termijnen (2003 tot 2011) als op een lange Braziliaanse traditie van internationaal pragmatisme, zegt onderzoeker Guilherme Casarões van het Braziliaanse Centrum voor Internationale Betrekkingen. ‘Brazilië zoekt een harmonieuze relatie met iedereen. Lula verdedigt het belang van de eigen democratie, maar heeft geen oordeel over autoritaire regimes elders.’
Economische redenen spelen een grote rol in dat pragmatisme: vorig jaar exporteerde Brazilië voor een kleine 2 miljard euro (landbouw)producten naar Rusland en importeerde voor 7,5 miljard euro onder andere kunstmest en olie uit Rusland. Het machtige China, gewantrouwd door het Westen, is veruit Braziliës belangrijkste handelspartner.
Maar Lula’s ambitie gaat verder dan handeldrijven. Zijn neutraliteit betekent geen diplomatieke afzijdigheid. Expliciet zoekt hij een prominente plek voor Brazilië (en hemzelf) op het wereldtoneel als prediker van een zuidelijk geopolitiek evangelie waarin begrippen als ‘non-interventie’ en ‘multipolaire wereldorde’ centraal staan. De wereld behoort niet langer alleen aan de VS toe, is de boodschap. Bovendien valt er geopolitiek wat te halen. Onderzoeker Casarões: ‘Lula gelooft dat diplomatieke successen Brazilië internationaal krediet opleveren.’
De vraag is of de Braziliaan zijn diplomatieke talenten in dit geval niet overschat. Tot nu toe reageerden westerse landen niet openlijk op het Braziliaanse vredesplan, maar volgens het Braziliaanse medium Globo viel het slecht in het Witte Huis. Volgens ‘diplomatieke bronnen’, zo stelt Globo, kiest Lula wel degelijk een kant door de Russische Lavrov te ontvangen en expliciet de banden met Rusland aan te halen.
De Russische minister was maandag in elk geval zeer te spreken over de Braziliaanse partner: ‘We (Rusland en Brazilië, red.) zoeken een eerlijker, rechtvaardiger en op het recht gebaseerde wereldorde.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden