‘Sinds wanneer is iedereen zo zichtbaar?’, twittert dragkunstenaar Hungry in maart. ‘Dit was ooit de opwindendste niche in de wereld, en nu is het niets anders dan een naar zichzelf verwijzend commercieel monster. Drag is over. O-V-E-R. Niemand is meer underground! I’m so represented I could die!’ Met deze ironische tweet – gebaseerd op een citaat uit een beroemde scène uit Sex and the City – wil Hungry iets kwijt over de populariteit van drag.
RuPaul’s Drag Race, de Amerikaanse talentenjacht voor dragqueens, gaat al vijftien seizoenen mee en kent talloze spin-offs, ook in Nederland. De show zette tv-queens op de kaart die over de hele wereld grote theaters uitverkopen. Kostuumontwerpers die eerst kostuums maakten voor dragqueens, maken ze nu ook voor sterren als Lady Gaga en Lil Nas X. En die andere queen – Beyoncé – maakte een compleet album als hommage aan de ballroom-gemeenschap (dragmissverkiezingen). Kortom, de tweet van Hungry gaat over hoe een subcultuur mainstream is geworden.
Over de auteur
Angela Wals is schrijver en journalist en schrijft voor de Volkskrant over cultuur en maatschappij.
Hungry is het dragpersonage van kostuumontwerper en make-upartiest Johannes J. Jaruraak (hij geeft de voorkeur aan vrouwelijke voornaamwoorden wanneer naar Hungry wordt verwezen). De commercialisering van drag ‘is een tweesnijdend zwaard’, zegt Jaruraak (29) via een videoverbinding vanuit zijn appartement in Neukölln in Berlijn. ‘Drag begon als een gekke, kleine kunstvorm, gevoed en gemaakt door autodidacten zonder achtergrond in fashion, design of make-up. In die zin was drag heel punk.
‘Inspiratie kwam van popiconen, men wilde zich kleden als de sterren. Nu is het andersom en willen popsterren eruitzien als dragqueens. De waardering voor drag nam toe, maar het is ook een professionele industrie geworden met veel mensen van buiten die de kunst exploiteren.
‘Aan ons de taak om drag continu opnieuw uit te vinden en zo de queerkunst in leven te houden’, vindt Jaruraak, ‘anders lost het op, wordt het opgeslokt door het mainstream beest.’
Jaruraak heeft Hungry ongeveer zes jaar geleden in het leven geroepen en probeert met haar altijd een paar stappen voor de ‘reguliere drag’ uit te blijven. Waar veel dragpersonages uitvergrotingen van vrouwelijkheid zijn, zijn Jaruraaks creaties niet aan binaire genderregels gebonden. Ook schudt hij met Hungry de schoonheidsstandaard flink door elkaar. Zijn ‘posthumane’ stijl lijkt een loopje te nemen met de anatomische wetten: ogen onder ogen, zwarte lenzen, de neus verkort of versierd met een ‘nose piece’, lippen zonder contour. Het zijn insectachtige wezens, gestoken in high fashion kledingstukken die hij zelf ontwerpt en deels zelf naait. ‘Drag speelt sowieso op een dramatische manier met anatomie, maar ik probeer het nog iets grotesker te maken. Hoe ver kan ik van het menselijke vandaan bewegen zonder dat het eruitziet als horror of een kostuum?’
Hij muntte de term ‘distorted drag’ voor zijn eigen niche. ‘Het is drag, dus je weet misschien wat je kunt verwachten, maar het is vervormd, dus veel succes met uitzoeken waar je mee te maken hebt’, lichtte hij eens toe in de Amerikaanse Vogue.
De afgelopen jaren groeide de roem van Hungry. Na zijn modestudie in Berlijn liep Jaruraak stage in Londen bij Aitor Throup en Vivienne Westwood. Hij vliegt nu de hele wereld over met Hungry’s podiumact: ‘Beetje playbacken, beetje dans, soms burlesk.’ Hij krijgt make-upopdrachten voor bladen als Vogue en werkte samen met ontwerper Manish Arora en modefotograaf Tim Walker.
Veel dragqueens zijn bekend van tv; Hungry vergaarde haar roem via sociale media. Ze heeft ruim vijfhonderdduizend volgers op Instagram. In 2017 kreeg ze er onverwacht een beroemde fan bij: Björk. De zangeres was voor het album Utopia op zoek naar een nieuw personage en vond er één in Hungry. Jaruraaks kunst komt nu terug in meerdere looks van Björk. Hij tourt als haar ‘make-up artist’ de wereld over, afgelopen maand was hij in Australië en Japan.
En lift ook Hungry zo een beetje mee op de slipstream van de mainstream? ‘Het is een mooie samenwerking met Björk, en inspirerend, want ik weet: ik word gezien. Het voelde eerst een beetje alsof ik mijn kunst weggaf, maar ik zie het toch vooral als een bevestiging. Bijkomend voordeel is dat mijn werk niet meer zomaar kan worden gekopieerd, dat gebeurde vroeger vaak. Iedereen in de dragscene is altijd op zoek naar een nieuw personage, naar een nieuw concept. Als iemand Björk nu kopieert, weet iedereen de bron. Het grappige gevolg is dat ik nu vaak te horen krijg dat Hungry op Björk lijkt.’ Jaruraak lacht hardop.
Toen Jaruraak zijn Beierse familie het grote nieuws vertelde over zijn samenwerking met een superster, zei zijn vader: ‘Wie?’ ‘Björk heeft de hitlijsten nooit gehaald in Beieren, en Duitsland loopt sowieso nogal achter in popcultuur.’
Hungry groeide op in de katholieke gemeente Bad Füssing in het conservatieve Beieren. Zijn vader is Thais, zijn moeder Duits. ‘Mijn vader heeft een geweldige prestatie verricht door volledig te integreren. Mijn moeder kent veel mensen en mijn ouders zijn actieve leden van de katholieke kerk. Maar ik wist dat we er anders uitzagen. Mijn moeder spreekt Beiers met mijn oma, maar ik heb de taal nooit overgenomen, het voelde altijd geforceerd als ik het probeerde, alsof ik er niet Beiers genoeg voor was, ook al ben ik daar geboren. Maar ik wist ook niet precies welke cultuur ik dan wel had.’
In zijn vroege kinderjaren wist hij al dat hij ‘anders’ was. Zijn androgyne gezicht en zijn lange, slanke lichaamsbouw lokten vragen uit over zijn gender. ‘Ik besloot op lange termijn mijn eigen identiteit te creëren, want ik matchte met niemand die ik om me heen zag.’
In A Glamorous Takeover (2023), een documentaireserie over queerkunst van de Duitse omroep ARD, bezoekt Jaruraak zijn geboortedorp als Hungry. Voor het eerst, want ‘meestal probeer ik juist te verdwijnen als ik thuis ben’. En zo stapt een dragqueen op naaldhakken en in lederhose een katholieke kerk in Bad Füssing binnen. Ze dipt haar vingers in het wijwater, slaat een kruis en maakt een sierlijke kniebuiging. De ogen zijn zwart en verschoven, de jukbeenderen hoekig, de neus bedolven onder stras. Op de riem van de lederhose is een naar voren stekend gewei gemonteerd.
Natuurlijk was het provocatief om Hungry op deze manier te filmen in de katholieke kerk waar Jaruraak als kind elke week trouw de missen bijwoonde als koorknaap. Dezelfde kerk waar hij als tiener steeds vaker ging voelen dat zijn seksualiteit moeilijk te rijmen viel met zijn geloof. ‘Ik wilde laten zien dat ik het durfde. Maar ik wilde ook mijn Beierse wortels herontdekken. Ik waardeerde de Beierse cultuur vroeger niet zo – dit is de eerste lederhose die ik bezit – en nu heb ik die cultuur toch in mijn drag geïncorporeerd. Dat ziet er ongebruikelijk uit, maar het doel was niet om te provoceren.’
Hungry bezoekt in Beieren ook een Bierhalle tijdens het Oktoberfest. Ze drinkt een Halbe en maakt een dansje met een local. Het ziet er in de documentaire allemaal gemoedelijk uit. Dat een paar dronken mensen homofobe opmerkingen naar Hungry schreeuwen, zie je als kijker niet. ‘Het blijft Beieren, ik had het eigenlijk wel verwacht.’
Het klopt, drag is niet meer (volledig) underground. Maar de grote zichtbaarheid van een kunstvorm in de mainstream popcultuur betekent nog niet dat de makers automatisch worden geaccepteerd en omarmd. In de Verenigde Staten gebeurt zelfs het tegenovergestelde: in Tennessee werd een wet aangenomen die dragshows in het openbaar moest verbieden, zogenaamd om kinderen te beschermen. De wet werd vlak voordat ze in werking zou treden geblokkeerd door een federale rechter. Ook in Nederland wordt de kleine groep die anti-lhbti is steeds luidruchtiger. Deze maand nog werden lhbti-jongeren belaagd in Eindhoven en werden medewerkers van een gaycafé in Groningen mishandeld na afloop van een dragshow. Volkskrant