Zeker voor Polen is de ban op Oekraïense producten een opmerkelijke stap: sinds de Russische invasie in februari vorig jaar stelde het land zich op als een zeer solidair buurland. Hoewel de handelsblokkade, die eind juni in moet gaan, ook suiker, groente, fruit en vlees betreft, is vooral graan de ‘boosdoener’.
De lage Oekraïense graanprijs is het resultaat van de deal die Rusland en Oekraïne vorig jaar sloten onder bemiddeling van de Verenigde Naties en Turkije. Voor de Russische invasie exporteerden Oekraïense boeren voornamelijk naar Afrika en delen van Azië. De Europese markt was door de douaneheffing van de EU minder aantrekkelijk, maar Brussel stemde in met het tijdelijk loslaten van die heffing. Dat besluit werd onlangs verlengd tot juni 2024.
Het loslaten van die heffing had alles te maken met de graandeal. Sinds de invasie blokkeerde Rusland de toegang tot de Zuid-Oekraïense havens aan de Zwarte Zee. Omdat de Oekraïense export van graan bijna volledig was ingericht op de haven van Odesa, kwam de export vrijwel volledig tot stilstand. Door de deal vorig jaar zomer kon de haven weer worden gebruikt, maar ook nieuwe routes over land waren nodig om de export weer op gang te krijgen. Het loslaten van de douaneheffing van de EU moest daarbij helpen.
Met name Poolse boeren vreesden vanaf begin af aan al dat het Oekraïense graan de markt zou verstoren. Warschau beloofde toen dat het Oekraïense graan niet in Polen verkocht zou worden en alleen in het land zou zijn voor de doorvoer. Die belofte werd echter niet ingelost en volgens de Poolse boerenbond ‘Solidariteit’ kwam in het afgelopen jaar 3 miljoen ton kilo Oekraïens graan op de Poolse markt.
Het leidde begin april al tot boerenprotesten met tractors in Polen en minister van Landbouw Henryk Kowalczyk trad af. Zelensky probeerde bij een bezoek aan Polen begin april de boeren gerust te stellen. ‘Tussen ware vrienden als Polen en Oekraïne kunnen geen problemen zijn.’ Bij vertrek zei hij dat een uitweg was gevonden.
Bijna drie weken later is die oplossing er nog steeds niet, getuige de ban die Polen en Hongarije dit weekend aankondigden en waar Slowakije zich maandag bij aansloot. Het Oekraïense ministerie van Landbouw reageerde zondag verbolgen. Volgens de Europese Commissie kunnen de landen zo’n ban zelfs helemaal niet instellen, omdat handelsbeleid geen aangelegenheid is van individuele lidstaten.
Eind maart legde commissie al een brief naast zich neer waarin de premiers van Polen, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Slowakije opriepen de douaneheffing weer in te voeren. Bulgarije overweegt ook zich aan te sluiten bij de ban. Maandag praten de Poolse en Oekraïense regeringen verder over de graanexport.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden