Eén middag met een dronken instructeur en een kalasjnikov die na drie kogels telkens vastloopt. Dat is alle gevechtstraining die Oleksii van het Oekraïense leger heeft gekregen als hij begin dit jaar aankomt op een basis vlak achter het front in de Donbas.
Dagelijks ziet hij groepen militairen vertrekken naar het slagveld. Als Oleksii en andere militairen na enkele dagen via berichtenapps contact leggen met een van die groepen, horen ze dat er van de 25 militairen in de groep nog maar 5 in leven zijn. De volgende groep weigert daarop te gaan en verkiest strafrechtelijke vervolging boven ‘een einde als kanonnenvlees’, zegt Oleksii. Hij krijgt de opdracht de plek in te nemen van een van de weigeraars. ‘Dat bevel opvolgen is mijn grote fout geweest’, vertelt hij door de telefoon vanaf een ziekenhuisbed in het oosten van Oekraïne.
Van de 27 militairen met wie hij vertrok, zijn er na één avond aan het front nog maar 8 over.
Oekraïne kampt met een gebrek aan goed getrainde militairen nu veel ervaren krachten uitgeschakeld zijn. Het Oekraïense leger houdt de eigen verliezen geheim, maar het Amerikaanse leger schatte eind vorig jaar het aantal doden en gewonden binnen het Oekraïense leger op ruim 100 duizend. Een Russisch winteroffensief heeft in de afgelopen maanden nog duizenden Oekraïense militairen gedood en verwond.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Zij worden grotendeels vervangen door gemobiliseerde Oekraïners zonder gevechtservaring of uitgebreide training. Die moeten het in de loopgraven meestal stellen met minder middelen dan hun Russische tegenstanders. Het Oekraïense tekort aan munitie is niet opgelost, mede doordat westerse landen pas onlangs zijn begonnen om hun productie op te voeren.
Het peloton van Oleksii, die niet bij zijn echte naam wordt genoemd wegens mogelijke strafmaatregelen van het Oekraïense leger, maakt geen schijn van kans bij aankomst aan het front in de provincie Donetsk. Als Oleksii en zijn krijgsmakkers een gepantserd infanterievoertuig uitstappen, worden ze meteen onder vuur genomen met mortiergranaten.
Het gebrek aan training maakt Oleksii onzeker. In een loopgraaf overlegt hij met een vriend in zijn eenheid wat ze moeten doen om zicht te krijgen op de Russische stellingen. Ze besluiten uit de loopgraaf te kruipen, zien niets en kruipen weer terug. Zelf worden ze wel gezien: meteen komen er nieuwe mortieren neer. ‘We hadden geen idee hoe we ons moesten gedragen op een slagveld’, zegt Oleksii. ‘We wisten niet eens hoe we uit een loopgraaf moeten kijken zonder gezien te worden. Het leger had ons moeten voorbereiden.’
De acht uren die hij aan het front doorbrengt, bestaan vrijwel volledig uit schuilen en, uiteindelijk, vluchten. In een kuil bedekt met wat takken en aarde voelt hij de dreunen van ontploffende mortieren, die soms op enkele meters afstand inslaan. ‘Na elke inslag schreeuwden mijn vriend en ik naar elkaar. ‘Leef je nog?’ ‘Ja!’ Dat ging zo heen en weer totdat hij niet meer terugschreeuwde.’
Het ooggetuigenverslag van Oleksii is niet geheel verifieerbaar, mede doordat andere overlevenden uit Oleksii’s peloton niet willen praten. Maar het sluit aan bij noodkreten vanaf het front over een tekort aan ervaren of gedegen opgeleide militairen.
‘Ik krijg honderd nieuwe soldaten, maar niet de tijd om ze voor te bereiden’, zei een bataljonscommandant uit de 46ste Luchtmobiele Brigade vorige maand tegen The Washington Post. Bijna alle vijfhonderd militairen met wie hij de oorlog inging zijn dood of gewond. Hun vervangers ‘laten alles vallen en rennen weg’ van het slagveld, aldus de commandant. ‘Als ik zo’n soldaat vraag waarom hij niet schiet, zegt hij: ‘Ik ben bang voor de knal.’’
De opleiding van nieuwe soldaten is een race tegen de klok voor Oekraïne. Navo-landen zijn bijgesprongen door op eigen grondgebied enorme trainingsmissies te organiseren. In het Duitse Nedersaksen leren Oekraïners Leopard 2-tanks te besturen, in Noord-Engeland oefenen ze bestormingen van loopgraven. De EU en het Verenigd Koninkrijk streven ernaar dit jaar 50 duizend Oekraïners een militaire basistraining te geven.
In de praktijk blijkt niet elke Oekraïner aan het front voorbereid. Een pelotonscommandant vertelde de Volkskrant vorig jaar al dat hij zich grote zorgen maakt over de training van nieuwe krachten. ‘Sommige jongens staan rechtop op het slagveld hun wapen te herladen. Anderen letten helemaal niet op landmijnen.’
Weigeringen van bevelen hebben geleid tot ‘een toename in de verliezen van militairen, gebieden en burgers’, zei Valeri Zaloezjny, de opperbevelhebber van de Oekraïense strijdkrachten, deze winter. ‘Vaak moeten verloren posities herwonnen worden met aanvallen die een heel hoge prijs hebben.’ Op Zaloezjny’s verzoek tekende president Volodymyr Zelensky in januari een wet die de straffen verhoogt op ongehoorzaamheid (5 tot 8 jaar gevangenisstraf) en desertie (maximaal 10 jaar) binnen het leger.
De strafverhogingen zijn volgens critici strijdig met een belofte waarmee het Oekraïense leger zich naar eigen zeggen onderscheidt van het Russische leger: een menselijke behandeling van personeel. Opperbevelhebber Zaloezjny zei eind vorig jaar in een interview met The Economist dat het ‘altijd mogelijk is om menselijk te blijven’. Hij omschreef de Russische generaal Sergej Soerovikin, die destijds de leiding had over het invasieleger, als een brute bevelhebber uit de tijd van Peter de Grote. ‘Als je hem ziet, begrijp je dat je je taak moet voltooien of anders de lul bent.’
Militair analisten wijzen erop dat het Oekraïense leger nog trekken van het Sovjet-leger vertoont, ondanks Navo-trainingsmissies en intensieve samenwerking met westerse militaire adviseurs. Het Sovjet-leger, waar het Oekraïense en Russische leger uit zijn voortgekomen, stond bekend om een verticale commandostructuur waarin eenheden geen ruimte kregen om zelf beslissingen te nemen op basis van de situatie op het slagveld. Oekraïne probeert sinds 2014 te breken met die cultuur door het leger te moderniseren met ondersteuning van de Navo.
‘Veel mensen die geprofiteerd hebben van Navo-training zijn omgekomen’, zei Michael Kofman, verbonden aan de Amerikaanse denktank CNA, na een recent bezoek aan het front in Bachmoet. ‘En veel mensen die niet hebben geprofiteerd van Navo-training en met pensioen waren, zijn teruggekeerd op hoge posities. Zij komen uit een andere cultuur, de cultuur van het oude Oekraïense leger.’
Berichtgeving over Oekraïense militairen aan het front is aan banden gelegd door de legerleiding. Journalisten mogen ‘rode zones’, waaronder Bachmoet, sinds vorige maand niet meer betreden. ‘Gele zones’ zijn alleen toegankelijk onder begeleiding van een persofficier van het leger.
Desondanks sijpelen ongecensureerde verhalen van het oorlogsfront door naar de bevolking. Die staat sinds het begin van de Russische invasie bekend om haar onverzettelijkheid en haar steun aan de strijdkrachten. Maar de verhalen ontmoedigen sommige Oekraïners om zich te melden bij het leger.
‘Een vriend van me zegt dat hij door zijn bevelhebber als slaaf wordt behandeld’, zegt een jonge Oekraïner uit Kyiv die een oproep van een militair rekruteringsbureau heeft genegeerd. ‘Alles hangt af van je bevelhebber. Ik ken ook positieve verhalen, maar de negatieve schrikken me af.’
De Oekraïense veiligheidsdienst blokkeerde vorige maand 26 chatgroepen op berichtendienst Telegram die mannen hielpen om mobilisering te ontlopen. Leden van de chatgroepen waarschuwden elkaar voor plekken waar rekruteringsambtenaren onaangekondigd dagvaardingen uitdeelden. De oprichters van de groepen kunnen 10 jaar cel krijgen.
Het Russische leger heeft nooit gebroken met de cultuur uit het Sovjet-leger en offert eigen soldaten in groten getale op. In september, tijdens een succesvol Oekraïens offensief in het noordoosten, belde president Poetin hoogstpersoonlijk een plaatselijke bevelhebber op om hem te vertellen dat hij zijn soldaten niet mocht terugtrekken ondanks een dreigende omcirkeling, zo berichtte de Amerikaanse krant The Wall Street Journal. Huurlingenleger Wagner stuurt mensen in golven het slagveld op, enkel om de posities van het Oekraïense leger te ontdekken.
Poetin verwacht een uitputtingsslag langer vol te houden dankzij een grotere bevolking. Vorige week tekende hij een wet waardoor zijn leger gemakkelijker burgers kan mo Source: Volkskrant