In tijden van populistische nood leer je de ware democraten kennen. Met het argument dat het vooral ouderen zijn geweest die hebben bijgedragen aan de verkiezingsklapper van de BBB wordt hier en daar geopperd om hen de mond te snoeren. U stemt ‘verkeerd’, weg met uw stemrecht, is de totalitaire zuiveringsreflex. Niet meer stemmen na 75 jaar, las ik ergens. Oei, dan zijn als 69-jarige mijn dagen als kiezer geteld.
Arie Elshout is journalist. Hij schrijft om de week een wisselcolumn met Arnout Brouwers.
En het ouder worden heeft al zoveel nadelen. Ik kan niet meer aan iets nieuws beginnen als Rocycle. Zelfs mijn wekelijkse potje voetbal gaat me steeds moeilijker af vanwege botten die verkruimelen en spieren die verstijven omdat de rigor mortis in tegenstelling tot wat zijn naam zegt al voor het levenseinde sluipenderwijs bezit neemt van het lijf. En dan dreigt ook nog eens het rode potlood, dat belangrijkste attribuut van democratisch burgerschap, uit mijn vingers te worden gegrist.
Ik heb niet eens op de BBB gestemd, toch word ik gereduceerd tot een identiteitscategorie inclusief de onvermijdelijke simplificaties en generalisaties. Slachtoffer van een stemverbod dat zonder onderscheid een hele leeftijdsgroep cancelt. Terwijl ouder worden ook zo zijn voordelen heeft, stamel ik beduusd. Je hebt veel meegemaakt, gedaan en gezien. Je hebt zo’n lange weg afgelegd dat je beland bent op een punt dat je een panoramisch uitzicht hebt over werelden en tijdperken.
Het maakt je contemplatief. Pas zat ik ergens waar ik uitkeek op een gezelschap eerbiedwaardige mannen met een verleden in media en wetenschap. Wat me ineens opviel: al dat haar. Bij menigeen allemaal lange lokken en pieken die onbelemmerd alle kanten uit staken en nauwelijks meer onderworpen werden aan de tucht van kam of kappersschaar. Pure haar-anarchie. Het lijkt een trend(je) bij een bepaald type oudere man. Betreft het een atavistische heropleving van het oergeloof in de simsoniaanse kracht van haar? Compensatie voor afnemende relevantie? Of hopen die mannen dat de woeste haardos samen met de diepe groeven in het gelaat toch nog een keer zo’n foto van een doorleefde kop in zware zwart- en grijstinten van Stephan Vanfleteren zal opleveren?
Sorry, ik dwaal af met dit gemijmer. Waar ik naar toe wil is wat in die hoofden zit. Boven het gezelschap hing een onzichtbare wolk. Een denkbeeldig Wikipedia. Een parallel heelal van immer uitdijende herinneringen, kennis en denkbeelden, zeg ik vrij naar de Vlaamse dichter Bernard Dewulf (1960-2021). Is het verstandig die menselijke cloud vol geaccumuleerde ervaring de toegang tot het stemhokje te ontzeggen? Nee, koester hem juist. Hij kan helpen historische diepte aan de actualiteit te geven en alle kippendrift van het moment te relativeren.
We zitten momenteel in een periode vol vernieuwingsdrang. Die herinnert me aan de jaren zeventig van de vorige eeuw. Net als toen heerst er een antistemming tegenover bedrijfsleven en kapitalisme en voltrekken zich grote sociaal-culturele veranderingen. Volgens de tijdgeest moet alles anders, maar puttend uit mijn voorraadkist met historische associaties, adviseer ik: loop niet te hard van stapel.
Al ver voor ik aan de bril moest, zag ik alle alternatieven voor het kapitalisme mislukken. Het communisme voorop. Vermoord: honderd miljoen mensen. Het Chinese staatskapitalisme is materieel een succes maar qua mensenrechten een dystopische verschrikking. Kapitalisme afschaffen? Nee dus. Kapitalisme beteugelen? Jazeker. Het is zo dynamisch dat het voortdurend moet worden gecorrigeerd. Of het nu gaat om milieuvervuiling, excessieve bonussen of het vergroten in plaats van het verminderen van de ongelijkheid. Dat is een taak voor reformisten, niet voor revolutionairen.
Pogingen om van bovenaf, met dwang, met verboden veranderingen op te leggen, zijn in het verleden vaak ontspoord. Laat het een waarschuwing zijn voor degenen die willen dat we anders gaan leven, denken, praten, schrijven, lezen, bewegen en eten. Progressieve veranderingsijver is goed, mits getemperd door conservatief pragmatisme. Dit verkiest (in de woorden van de socioloog J.A.A. van Doorn) continuïteit boven het ideale, gegroeid-zijn boven geconstrueerd-zijn en de levenservaring boven de school.
Als burgers het gevoel krijgen dat te veel van ze wordt afgenomen, staat dat borg voor slepende cultuuroorlogen en chronische polarisatie. Zie Amerika sinds jaren zeventig. De democratische opdracht is om zoveel mogelijk mensen mee te krijgen in de veranderingen. Hondsmoeilijk maar noodzakelijk. Kiezers hun stem afpakken is wel het stomste dat men kan doen.
Source: Volkskrant