Twee dagen lang voeren straaljagers al luchtaanvallen uit en woeden er zware gevechten in de hoofdstad Khartoem en andere steden. Beide strijdende partijen melden successen, die geen van alle kunnen worden geverifieerd. De strijd gaat tussen de twee machtigste mannen van het land: legerleider en de facto leider van Soedan, Abdel Fattah al-Burhan, en Mohamed Hamdan Dagalo, leider van de Rapid Support Forces (RSF) en tot zaterdag tweede man na Burhan. Volgens de Soedanese artsenvereniging zouden tot zondagmiddag 69 burgerdoden zijn gevallen en zeker zeshonderd burgers gewond zijn geraakt. Ook onder de strijders zouden ‘tientallen’ slachtoffers zijn gevallen.
'Soedan staat in brand', zegt Alan Boswell, projectdirecteur voor de Hoorn van Afrika van de International Crisis Group (ICG). ‘Als er niet snel een einde komt aan de gevechten kan dit heel lang gaan duren. Er is een heel klein venster, van hooguit een week.’ In de dagen die komen moet volgens Boswell druk worden uitgeoefend op de vechtende generaals, omdat de strijdende partijen zich anders ingraven, met een slepende, uitzichtloze burgeroorlog tot gevolg.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij oorlogsverslaggever en correspondent in Oost-Europa en in Zuidoost-Azië.
In Soedan zelf hebben politici dit weekeinde al eerste, mislukte pogingen gedaan de generaals te bewegen tot onderhandelen. Egypte en Zuid-Soedan hebben aangeboden te bemiddelen, en de Verenigde Naties, de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië hebben aangedrongen op onmiddellijke beëindiging van de gevechten. Er is echter weinig hoop dat deze oproepen succes hebben. De leider van de RSF, Mohamed Hamdan, heeft in een interview met Al Jazeera gezegd dat zijn tegenstander Burhan zich zal moeten overgeven, of ‘sterven als een hond’.
De twee generaals hebben jarenlang samen opgetrokken. In 2019 kozen ze met hun twee legers de kant van het volk, dat massaal demonstreerde tegen de gehate dictator Omar Al-Bashir. Die had Soedan dertig jaar geregeerd en moest onder deze druk uiteindelijk aftreden. Er kwam een ‘Soevereiniteitsraad’ van militairen en burgers, onder voorzitterschap van Abdel Fattah al-Burhan, die daarmee de eigenlijke leider van het land werd.
Afgesproken werd dat die raad Soedan naar een democratie zou leiden. Maar in 2021, toen de macht moest worden overgedragen, pleegden Burhan en Hamdan samen een coup, waarmee de droom van een democratisch Soedan opnieuw de grond werd ingeboord.
De afgelopen maanden hadden de twee generaals steeds openlijker ruzie met elkaar. Zaterdag ontaardde die in een openlijke oorlog tussen hun twee legers. Het Soedanese leger, onder bevel van Burhan, beschikt over de zwaarste wapens, waaronder ook de straaljagers die over Khartoem scheren en beschietingen en bombardementen uitvoeren. De RSF is voortgekomen uit de beruchte 'jajaweed’-milities die tussen 2003 en 2008 actief waren in de opstandige regio Darfur.
Burhan en Hamdan waren tussen 2003 en 2008 allebei in Darfur, waar president Bashir een geweldscampagne voerde. Burhan was regionaal commandant van het leger, en Hamdan, die ook ‘Hemeti’ wordt genoemd, was leider van de wrede ‘jajaweed’, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de ergste bloedbaden in Darfur, waarbij 300 duizend mensen omkwamen en miljoenen anderen op de vlucht sloegen.
De harde aanpak beviel president Bashir zo goed, dat hij in 2013 de RSF oprichtte en Hamdan commandant maakte. De RSF werd Bashirs privéleger en stond los van het officiële leger. Bashir overlaadde de RSF en ‘Hemeti’ met wapens, geld en macht. De commandant wist zelf dat fortuin nog te vergroten: ‘Hemeti’ geldt als een van de rijkste mannen van Soedan.
Zijn RSF groeide uit tot een leger van 100 duizend man, dat zelfs troepen uitleende aan de Verenigde Arabische Emiraten en aan Saoedi-Arabië. Het RSF ging bovendien in zee met de beruchte Russische Wagner-groep, die zich liet betalen met een omvangrijke goud-concessie in Soedan.
The Washington Post citeert Cameron Hudson van de internationale denktank CSIS volgens wie de strijd in Soedan voor beide partijen van existentieel belang is: ‘Dit is een gevecht tot het einde.’ Alan Boswell van de ICG hoopt dat het niet zover zal komen, maar ook hij is er niet gerust op: ‘Ik ben niet graag een doemdenker, maar als dit langer dan een week gaat duren voorzie ik een langdurige, uitzichtloze burgeroorlog. Beide partijen hebben bases verspreid over het hele land. Daar zullen ze hun eigen gebiedjes afpalen en van daaruit elkaar blijven aanvallen.’
Een gevaar dat ook levensgroot boven de strijd hangt, is dat andere partijen zich erin gaan mengen. Soedan telt tal van gewapende groepen die delen van het land beheersen, en ook buitenlandse inmenging kan een escalatie van de strijd tot gevolg hebben.
Abdel Fattah al-Burhan is een carrièremilitair. Voor 2019 leidde hij een redelijk onopvallend bestaan in het Soedanese leger. Hij werd regionaal commandant in de regio Darfur ten tijde van de bloedige geweldscampagne die de Soedanese autoritaire president Omar Al-Bashir daar tussen 2003 en 2008 voerde tegen opstandelingen. Al-Bashir is daarvoor aangeklaagd door het Internationaal Strafhof. In 2019 steunde Burhan de protesten tegen Bashir. Op 25 oktober 2021 pleegde hij een militaire coup en werd hij de facto leider van Soedan, met Hamdan als zijn adjunct.
Mohamed ‘Hemeti’ Hamdan Dagalo leidde de beruchte ‘jajaweed’-milities in Darfur. In 2013 maakte president Bashir ‘Hemeti’ commandant van zijn nieuwe privéleger RSF. Die strijdmacht is nu uitgegroeid tot een huurlingenleger van 100 duizend man. RSF leende zelfs troepen uit aan de Verenigde Arabische Emiraten en aan Saoedi-Arabië. Bovendien ging Hamdan in zee met de Russische Wagner-groep. Om zijn imago, en dat van de RSF, op te poetsen schakelde Hamdan (inmiddels luitenant-generaal) volgens The Washington Post pr-firma’s in uit Canada en het Verenigd Koninkrijk. Hij presenteert zichzelf nu als een ‘man van het volk’ en beschermer van minderheden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden