Nog even snel de kelen smeren tijdens een laatste zangrepetitie in het zonnetje op het Zuiderkerkhof. Nog even snel een selfie voor de spiegel op het toilet. 350 jongeren uit alle delen van Nederland treffen elkaar deze zaterdag halverwege april in de Zuiderkerk, hartje Amsterdam. Tijdens een theaterestafette laten ze elkaar in 90 seconden zien welke voorstelling ze maken over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.
Al deze tieners doen mee aan in totaal 42 jongerenprojecten van Theater Na de Dam. Met hulp van een regisseur, choreograaf, theatergroep of dansschool spelen ze op 4 mei, ná de Nationale Dodenherdenking, in hun dorp of stad vergeten verhalen uit hun omgeving. Deze landelijke manifestatie probeert iets te doen aan de zorgen dat grote groepen tieners en jongvolwassenen te weinig zouden weten van de Holocaust. Sommige jongeren zouden de Holocaust zelfs ontkennen.
Over de auteur
Annette Embrechts is sinds 1998 dans- en theaterrecensent voor de Volkskrant. Ze schrijft over dans, performance, theater en circustheater.
In de Zuiderkerk vertellen deelnemers hoe ze ooggetuigen en nabestaanden hebben geïnterviewd. Anderen lezen vanaf hun telefoon zelfgeschreven teksten voor over verraad, vrijheid en respect. Eén groep citeert Willem Wilmink, over ‘spelen op grond waar pijn is geleden’, een andere rapt over hoe je je moet verhouden tot herinneringen die niet van jou zijn.
Een meidengroep daagt uit met een ironische tutorial over ‘how to onderduik’. Na afloop bezetten de 350 jongeren in vijf minuten de Dam met een flashmob, een snelle massadans ingestudeerd door Dalton Jansen en Luciano Hiwat. Toeristen en duiven weten nauwelijks wat hun overkomt. ‘Klein verzet is ook verzet’ en ‘Mijn vrijheid is niet jouw gevangenschap’ staat te lezen op ter plekke gemaakte protestborden.
Petra Cselényi (21), tweedejaars student geschiedenis:
‘Ik ben geboren in Hongarije, in Nyíregyháza, bij de grens met Oekraïne. Ik woon met mijn moeder, stiefvader en halfzusje in Den Haag. Mijn vader woont in Ierland. Ik wilde Engelse literatuur studeren, maar toen ik voor een documentaire van een lokale omroep naar Auschwitz mocht, wilde ik alles weten van de Holocaust en andere genocides. Daarom studeer ik geschiedenis.
‘Mijn vader betwijfelt of het echt is gebeurd. Dat ze Auschwitz misschien daar hebben neergezet. Ik heb geen zin in moeilijke discussies, ik heb hem wel uitgenodigd voor mijn voorstelling. Hij heeft beloofd te komen. Dat vind ik best spannend. Gisteren zei hij dat hij is begonnen met het kijken van een documentaire. Dat is een stapje vooruit.
‘Wij hebben ons met jeugdtheatergezelschap HNTJong verdiept in de waargebeurde liefdesgeschiedenis van Bernie Spier en Ellis Cohen Paraira. Zij spraken altijd af op een Schevenings bankje bij het Belgischeplein. Daar zouden ze elkaar na alle ellende terugzien. Jarenlang bleef Ellis iedere dinsdagmiddag op die plek zitten wachten, hopend dat Bernie terugkwam. Later bleek hij vermoord in Auschwitz.
‘Ellis heeft hun beider dagboeken lang niet durven teruglezen. Wij mochten Rietje de Haan interviewen, bij wie Ellis in Bennekom zat ondergedoken. Er moeten mensen zijn die de verhalen van vroeger doorvertellen. Ik wil nummers weer een naam geven.’
Lente van Oppen (19), voedingsassistent in de ouderenzorg:
‘Ik ben de oudste thuis. We wonen met ons zessen in Weustenrade, bij Sittard-Geleen. Ik ben na de havo meteen gaan werken in een ziekenhuis. Soms worden ouderen daar emotioneel omdat ze een geheim uit de oorlog meedragen. Een man weigerde altijd melk te drinken. Dat bleek met de oorlog en buren op een boerderij te maken te hebben.
‘We zijn met theatergroep Jong Laagland naar het Erfgoedcentrum van Sittard-Geleen gegaan en vonden in het archief indrukwekkende verhalen. Wat opviel: geen enkele vrouw had een eigen dossier. Soms werden ze zijdelings genoemd in papieren over hun man. Terwijl zij ook belangrijke schakeltjes in het verzet zijn geweest en hun leven hebben geriskeerd.
‘Op internet zijn verhalen van vrouwen ook ver weggestopt. Wij willen die nu, met zes meiden en één jongen, in het licht zetten. Zoals van de vrouw van de Limburgse verzetsman Paul Gulikers, die een belangrijke zendcode voor het Englandspiel de gevangenis uit heeft gesmokkeld.
‘Op de havo had ik niets met geschiedenis. Klasgenoten reageerden altijd laconiek op wat docenten vertelden over de oorlog. Het leek zo ver weg. Maar door het inlevingsvermogen van theater komt het nu veel dichterbij. En vind ik het super interessant.’
Ayas Rasoul (20), 4 vwo:
‘Ik ben drie jaar geleden met mijn moeder, broertje en zusje via gezinshereniging naar Rotterdam gekomen. Ik ben geboren in Koerdistan, het Koerdische gedeelte van Syrië. Eerder waren we al gevlucht naar Irak. Daar heb ik alleen over de Arabische geschiedenis en islamitische oorlogen geleerd. Nu wil ik meer weten over Europese geschiedenis en waarom Rotterdam is gebombardeerd.
‘Oorlog maakt een mens anders. Door mee te doen aan deze voorstelling bij Theater Rotterdam, leer ik over de Surinaamse oogarts en verzetsheld Leo Lashley. Hij liet mensen onderduiken en heeft ook een verborgen Joodse vrouw geholpen met bevallen. Later is hij in Nederland toch vaak gediscrimineerd.
‘Van zijn kleinzoon Patrick hoorde ik dat zijn opa altijd Nederlands wilde spreken, geen Surinaams, omdat hij dan meer kon bereiken. Daarom ga ik vanaf maandag thuis alleen nog Nederlands praten. Ik wil mijn doelen bereiken en tandarts worden.’
Frank Dijkstra (16), 4 VWO:
‘Ik woon met twee oudere zussen en een pleegbroertje in Peize, onder Groningen. Mijn andere zus reist nu door Midden-Amerika. Ik heb vaker in theatervoorstellingen meegespeeld, maar het leuke is dat we met de Noorderlingen alles nu zelf bedenken. Met vier Oekraïense mimespelers en een koor maken we de voorstelling Echo. Ik ga daarin veel bewegen. Die mimespelers zijn echt goed.
‘We hebben uitgezocht hoe het zat met de Duitse verslaggever en Nobelprijswinnaar Carl von Ossietzky, die kort na zijn vrijlating is overleden aan ernstige mishandelingen. Ik denk dat ze hem hebben vergiftigd. Het doet mij denken aan wat er nu in Rusland gebeurt.
‘We hebben ook mogen praten met Mohamedou Ould Slahi, die 14 jaar onterecht vastzat in Guantánamo Bay. In de kern komen al die erge verhalen op hetzelfde neer: hoe probeer je van slechte tijden iets beters te maken. Het zijn nu ook slechte tijden. Maar ik heb vertrouwen dat het goed komt. Of eigenlijk: ik hoop dat het goed komt.’
Vanilla Bonsu (19), eerstejaarsstudent commercie ROC van Amsterdam:
‘Ik ben geboren in Amsterdam-Zuidoost. Mijn ouders komen uit Ghana. Op school kreeg ik tijdens geschiedenislessen over de Tweede Wereldoorlog alleen te horen over witte vrijheidsstrijders. Maar waar ik woon, zijn straatnamen vernoemd naar zwarte verzetshelden zoals Anton de Kom. Daar hoor je op school niets over. Toen ik ouder werd, wilde ik meer weten over oorlogslevens van mensen van kleur. We maken voor 4 mei een theatrale route door de Bijlmer over zwart verzet waar de straatnaambordjes naar verwijzen.
‘Met theater kom je uit je comfortzone, dan kan je andere kanten van jezelf laten zien. Ik ben bezig met een zelfgeschreven tekst over wat mensen bedoelen als ze zeggen ‘respect moet je verdienen’. Kijk, hij staat op mijn telefoon: ‘Wat zie je eigenlijk als je naar mij kijkt. Als jij mij laat zien dat je me snapt, geef ik jou respect.’
‘Het lukt mij nu een lange tekst in één dag uit mijn hoofd te leren. Met mijn ouders heb ik het hier niet over, zij hebben dit niet meegemaakt. Ik praat met hen wel over de slavernij. Mijn moeder is in Ghana, mijn vader woont in Engeland. Ik zou het leuk vinden als mijn jongere broertje komt kijken, maar ik denk niet dat hij dat doet, hij geeft hier niet om. Mijn vrienden komen wel, hebben ze gezegd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden