‘Moet ik mijn zoon nu naar het buitenland sturen?’ ‘Laat de douane mij het land nog wel uit?’ ‘Bij welke bossen of bergen kan ik illegaal de grens oversteken?’
Grigori Sverdlin ontving sinds dinsdag meer dan zeshonderd dringende hulpverzoeken van Russen. Zij maken zich grote zorgen na een plotse hervorming van de rekruteringswet, waardoor het Russische leger mannen gemakkelijker kan oproepen om te gaan vechten in Oekraïne. ‘Er is sprake van angst en paniek’, zegt Sverdlin aan de telefoon vanuit Tbilisi.
De 43-jarige Rus vluchtte zelf aan het begin van de oorlog naar Georgië en richtte daar de verzetsbeweging Idite Lesom op, ‘ga door het bos’ – een gezegde dat in het Russisch betekent: maak dat je wegkomt. Sinds de mobilisatie, afgelopen september, helpt zijn organisatie Russen hun oproep te ontlopen of te deserteren uit het leger, onder meer door mensen de grens over te smokkelen. Meer dan vijfduizend Russen zijn met hulp van Idite Lesom buiten de greep van het leger gebleven, zegt Sverdlin. Dat is een groep ter grootte van een brigade.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Tot deze week was vluchten niet noodzakelijk om de mobilisatie legaal te ontlopen. Mannen konden zich binnen Rusland verstoppen voor militaire rekruteringsambtenaren zonder te hoeven vrezen voor strafmaatregelen. De instructies van activisten zoals Sverdlin waren simpel: verblijf op een ander adres dan waar je staat ingeschreven en blijf binnen tijdens mobilisatierondes, als rekruteringsambtenaren de oproepbrieven overhandigen op het werk en in het openbaar vervoer.
Maar onderduiken voor de rekruteringsambtenaar heeft nu geen zin meer. Het parlement paste de wet aan zodat het leger de oproepbrief via internet kan versturen. Russische mannen krijgen nu via een online-overheidsportaal te horen dat ze zich moeten melden op een rekruteringsbureau van het leger. Zeven dagen na verzending geldt de oproepbrief als ‘ontvangen’. ‘Zelfs als je zonder internet op de datsja zit, wordt toch aangenomen dat je de oproepbrief hebt gelezen’, zegt Sverdlin.
‘Hetzelfde als vóór deze week: ga niet naar het rekruteringsbureau van het leger na ontvangst van de oproepbrief. Al zijn de consequenties van wegblijven nu ernstiger geworden. Na ontvangst van de brief mag je Rusland niet meer verlaten. Als je je niet binnen twintig dagen meldt, neemt de overheid nog meer rechten van je af. Je mag geen auto meer rijden, geen lening afsluiten, geen vastgoed verkopen.’
‘Het blijft slechts een administratieve overtreding om je na een oproep niet te melden bij het rekruteringsbureau. Je kunt een boete krijgen van 3 duizend roebel (omgerekend 33 euro, red.), maar ze kunnen je niet de gevangenis ingooien.’
‘Die bestaat ja, maar alleen in de grondwet. Sinds het begin van de oorlog is slechts één persoon erin geslaagd om via een rechtszaak een civiele dienstplicht te krijgen. Een verzoek indienen voor een alternatieve dienstplicht is een goede manier om uitzending naar het front te vertragen, maar biedt helaas geen hoop op een civiele taak.’
‘Weiger bevelen zo ver mogelijk van het front, dan is de strafrechtelijke overtreding voor de wet minder zwaar. Maar het heeft geen zin om algemene richtlijnen te geven, want iedere zaak is anders. Deserteren is een ernstige beslissing met strafrechtelijke consequenties.’
‘Wie niet op een opsporingslijst staat, kan nog legaal de grens over. Dat is anders voor mensen die vervolgd worden, zoals deserteurs. Wij helpen ze om het land illegaal te verlaten. Ik kan om veiligheidsredenen niet zeggen welke grenzen ze precies oversteken, maar iedereen weet dat Rusland een lange landsgrens heeft. En die wordt niet overal bewaakt. We hebben vrijwilligers die mensen naar de grens gidsen. Ze brengen mensen zo ver mogelijk met de auto en sturen hen dan te voet de grens over. Aan de andere kant pikt een vrijwilliger hen op.’
‘Absoluut. Deze wet zal het makkelijker maken voor het ministerie van Defensie om zoveel mensen te mobiliseren als het nodig heeft.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden