‘Arme, arme Vestdijk’, appte een van mijn leesclubgenoten. We lezen momenteel De kellner en de levenden maar hadden het allemaal niet op tijd uitgekregen. In de appgroep werd een nieuwe datumprikker gedeeld en ik bezocht de Wikipedia-pagina van de in 1971 overleden schrijver. Simon Vestdijk, staat daar, schreef in krap veertig jaar tijd 52 romans, 24 dichtbundels, 33 essaybundels en 57 novellen en korte verhalen. Tussendoor pende hij nog talloze brieven, vertaalde hij werk van onder anderen Emily Dickinson en Edgar Allen Poe en bracht hij de avonturen van Sherlock Holmes naar Nederland. Mijn leesclubgenoten en ik hadden anderhalve maand de tijd gehad om 252 pagina’s tot ons te nemen. Tevergeefs.
‘Ik kom er maar niet in’, bekende T, die al ruim over de helft was. ‘Doorlezen voelt bijna als zonde van mijn tijd’, schreef A, die de bespreking maar gewoon wilde afblazen. Een aantal had het boek door tijdsgebrek überhaupt niet geopend en er was iemand tot pagina 100 gekomen, wat hij ‘al een hele berg om te beklimmen’ noemde. Zelf was ik van plan geweest om de laatste hoofdstukken nog snel in de trein te lezen, want ook ik was er allerminst doorheen gevlogen, ondanks prachtige zinnen als deze: ‘Zij had het gezicht van een pedante en sterk vermagerde snoek, onbetamelijk lang en smal, zelfs onder het laagzittende hoedje.’ Kom in het twittertijdperk maar eens om zo’n bloemrijke sneer.
Lag het aan het boek? Aan de driekwart eeuw die er sinds het verschijnen ervan was verstreken? Of lag het aan ons? Mijn leesclubje is niet direct de groep waarop termen als ontlezing van toepassing zijn. Er zitten neerlandici in, literatuurrecensenten en schrijvers van gelauwerde boeken. Ik ontleedde voor mijn bachelorscriptie ooit De vuuraanbidders, Vestdijks vuistdikke roman over de Tachtigjarige Oorlog waarvoor hij de P.C. Hooft-prijs kreeg. Nee, het lag zeker niet aan ons.
Of functioneren onze hersenen toch niet meer helemaal zoals die van Vestdijks beoogde lezerspubliek in 1949? Op TikTok keek ik naar zogeheten ‘sludge content’, een recent fenomeen waarbij meerdere korte filmpjes tegelijkertijd worden afgespeeld, naast en boven elkaar. Een computerspelletje, een tekenfilm, iemand die praat, iemand die met felgekleurde epoxyhars in de weer is. Blijf kijken, roepen alle indrukken in koor, niet verder scrollen.
In het eerste artikel waarin sludge content werd geduid, in januari gepubliceerd door het Canadese CBS, kwam Saif Shahin aan het woord, assistent professor digitale cultuur aan de Tilburg University. Hij plaatste de video’s in een bredere trend van ‘dumbed-down’ content, waarvan het niet de bedoeling is dat je het actief en nadenkend consumeert, maar dat je het passief ondergaat. De makers hebben door dat we een beperkt vermogen hebben om langere tijd onze aandacht bij één media-uiting te houden, stelde Saif, en zorgen er met samenraapsels van hypnotiserende beelden voor dat we langer blijven kijken, met als gevolg dat onze aandachtspanne alleen maar korter wordt.
Ondanks de sludge content heeft TikTok ook nog altijd een toegewijde lezersgemeenschap, met jongeren die enthousiast papieren boeken omhoog houden. Het is veelal nieuw spul en niet al te hoogdravend, maar boekhandelaren zetten tevreden #BookTok-tafels neer waarop de bestsellers worden uitgestald. Jongeren die lezen, en niet eens voor de lijst. Halleluja.
Onze Simon zal er niet snel tussen komen te liggen, al zag ik Paula een dappere poging wagen. ‘We gooien gewoon Vestdijk op TikTok’, schreef de booktokker bij een video waarin ze een mierzoet popliedje playbackt, in haar hand een exemplaar van Terug tot Ina Damman. Paula’s filmpje kreeg net iets meer likes dan dat Vestdijk boeken publiceerde, je zou het best winst kunnen noemen.
Source: Volkskrant