Het decor van de persconferentie heeft de allure van de kantoortuin uit de VPRO-serie Toren C. Een laag systeemplafond, net buiten beeld een subtropische plant in de rouw, gedateerd grijsgroene muren van beton: het tijdelijke onderkomen van de Tweede Kamer heeft qua representativiteit, als te koesteren hart van de democratie, nog een wereld te winnen. Het zijn bijzaken die verbleken bij het fleurige brandpunt van de massale belangstelling: Kamerlid Caroline van der Plas, wier partij de Boer Burger Beweging (BBB) een monsterzege boekte bij de Provinciale Statenverkiezingen.
Hoewel de BBB in de Tweede Kamer met één zetel tot de splinterpartijen behoort, werpt de wellicht nabije toekomst – kabinetscrisis, nieuwe verkiezingen, nieuwe winst voor de BBB – op deze foto zijn schaduw al vooruit: the times, they are a-changin’. Omstuwd te worden door zoveel belangstelling, het is een ervaring waaraan Van der Plas gezien haar lichaamstaal in korte tijd gewend is geraakt. Ontspannen gezicht, handen met de palmen kalm omhoog, klaar om de netelige vragen op te vangen die haar worden toegeworpen.
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
De persconferentie dinsdag van Van der Plas, na haar gesprek met de speciaal voor haar vanuit Brussel naar Den Haag afgereisde Eurocommissaris Frans Timmermans, is een schoolvoorbeeld van de beeldtaal van de macht. Dát het gesprek over stikstof en natuurbehoud plaatsvond in deze op het oog shabby omgeving, en niet in het Brusselse hoofdkwartier van de EU, is al een schijnbaar bewijs van de ras kantelende politieke verhoudingen. Los van de vraag of BBB in staat zal blijken een ander natuurbeleid gestalte te geven, zegt deze locatie: het gebeurt in Den Haag, niet in Brussel.
Het tafereel van de politicus tegenover de vertegenwoordigers van de pers raakt aan universele wetmatigheden van de politieke fotografie, waarop de aloude constatering van de Canadese filosoof Marshall McLuhan van toepassing is: the medium is the message. Wat Van der Plas met Timmermans heeft besproken, is bijna bijzaak. Wat beklijft is de aanblik van die ene politicus die de wereld naar haar hand zet.
Ook de journalisten spelen hun rol in dit theater van de macht. Door hun massale aanwezigheid en door de overvloedige aanwezigheid van camera’s en de microfoons met plopkappen die zich laven aan de woorden van de politicus. Het belang van die plopkappen met logo’s moet niet onderschat: ze vormen de ook voor de concurrentie niet te negeren uithangborden van de nieuwsorganisaties. AD, De Telegraaf, BNR, NOS, SBS 6, PowNews, ze bewijzen zo dat ze, haantje de voorste, het nieuws op de hielen zitten.
Hoe gemakkelijk mediaconsumenten – krantenlezers, tv-kijkers – zijn te bedotten met de beeldtaal van de macht, toonde kunstenaar Jesper Boot vorig jaar aan met zijn fotoboek Power. Daarin figureren twee senior politici tegen de achtergrond van nationale vlaggen, de Nederlandse, de Amerikaanse, de Europese, in een even geloofwaardige als stereotiepe setting. De twee, een man en een vrouw, schudden elkaar langdurig de hand en bedrijven small talk voor de bühne terwijl de camera’s klikken. Laten zich bij een bilateraaltje betrappen in de tuin van een Catshuis-achtig gebouw door een fotograaf tussen de struiken.
Heel overtuigend zijn ze, tot je beter gaat kijken en ziet dat het vermoede Catshuis de wand van een schuurtje is, de conferentiezaal een doorsnee woonkamer, het presidentiële bureau waarachter de man heeft plaatsgenomen een klaptafeltje, beplakt met kopietjes van een eikenhouten bureau. En het is Boot zelf die de illusie aan scherven slaat als hij onthult dat die twee gewichtige machthebbers zijn ouders zijn.
Zo toont Boot met humor aan hoe onze blik is voorgeprogrammeerd: we zien wat we willen zien. Met enige fantasie kunnen we in de verzamelde pers, de aangezwollen media-aandacht, de beroemde prent zien van Hokusai, De grote golf van Kanagawa. De vraag is: komt die tsunami van Van der Plas, en dreigt hij Den Haag te overspoelen? Of verzwelgt hij háár, als ze haar verkiezingsbeloften niet kan waarmaken?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden