De KNVB hoopt voor het einde van dit jaar met nieuw beleid te komen over de aanpak van homofobe spreekkoren in voetbalstadions. Het COC dringt daar al jaren op aan. Want ‘woorden van haat leiden tot daden van haat’, stelt de belangenvereniging van de lhbti-gemeenschap, verwijzend naar recente geweldsincidenten in Eindhoven en Groningen.
Volgens het COC wordt er nu met twee maten gemeten. Bij racistische spreekkoren of oerwoudgeluiden worden wedstrijden (soms) stilgelegd. Bij homofobe spreekkoren niet. Wees consequent, aldus de vereniging, en leg wedstrijden stil bij ‘spreekkoren ten koste van alle groepen die gediscrimineerd worden’.
Het vreemde is dat de KNVB al lang beleid heeft om op te treden tegen antihomogeluiden vanaf de tribune. In 2020 werd het aanvalsplan ‘Ons voetbal is van iedereen; samen zetten we racisme en discriminatie buitenspel’ gelanceerd. Het plan, ontwikkeld met de Rijksoverheid en andere maatschappelijke partners, is gericht op het signaleren, voorkomen en sanctioneren van racisme en discriminatie in het voetbal.
Dat was enkele maanden nadat Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira eind 2019 in Den Bosch huilend van het veld was gelopen in reactie op racistische uitingen vanaf de tribune, variërend van apengeluiden tot scheldwoorden als ‘katoenplukker’ en ‘Zwarte Piet’. De maatschappelijke verontwaardiging hierover was groot.
Het Nederlands elftal verspreidde een foto met de tekst: ‘Enough is enough, stop racism.’ Frenkie de Jong en Georginio Wijnaldum hielden demonstratief hun onderarmen tegen elkaar op het veld. Later volgde de OneLove-armband.
Om discriminerende en kwetsende spreekkoren aan te pakken, kwam de KNVB met een speciale ‘richtlijn bestrijding verbaal geweld’ als onderdeel van het Handboek competitiezaken. Daarin staan maatregelen beschreven tegen discriminerende, racistische en antisemitische spreekkoren: eerst een waarschuwing van de stadionspeaker, daarna kan de scheidsrechter de wedstrijd tijdelijk stilleggen en uiteindelijk zelfs staken.
‘Hieronder vallen ook homofobe uitingen of spreekkoren’, schreef minister Connie Helder voor Sport vorig jaar nadrukkelijk in een Kamerbrief, naar aanleiding van vragen en een motie vanuit de Tweede Kamer. Ze voegde er fijntjes aan toe: ‘Met de KNVB ben ik in gesprek om ook dit type spreekkoren meer onder de aandacht te brengen van de betaaldvoetbalorganisaties.’
Thuisspelende clubs – die als eerste verantwoordelijk zijn – en scheidsrechters kunnen volgens de regels dus al lang optreden tegen antihomospreekkoren. Maar ze doen het niet. ‘De regels zijn er, maar ze worden bij homofobe spreekkoren niet toegepast’, beaamt Jacco van Sterkenburg, bijzonder hoogleraar op het gebied van racisme in de voetbalwereld en media aan de Erasmus Universiteit. ‘Het lijkt bij de KNVB geen prioriteit te hebben.’
Dat heeft volgens hem vooral te maken met maatschappelijke verontwaardiging en media-aandacht. Die waren na het incident met Excelsior-speler Mendes Moreira zo groot, dat nu vooral bij ‘oerwoudgeluiden’ wordt ingegrepen. ‘Ook bij antisemitische spreekkoren worden wedstrijden zelden stilgelegd’, aldus Van Sterkenburg.
Clubs zijn huiverig om op te treden. Dit kan komen uit vrees voor boze supporters of rellen na gestaakte wedstrijden. Of ze hebben wellicht geen zin in ‘al het gedoe’, aldus de hoogleraar, zoals het uitspelen van de wedstrijd op een andere datum. Of ze vrezen dat ze zelf onderwerp van onderzoek worden door de onafhankelijk aanklager, die toetst of ze wel voldoende hebben gedaan om spreekkoren te stoppen.
GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld, die al meerdere keren Kamervragen heeft gesteld over de homodiscriminatie door voetbalfans, is het gedraal van de voetbalclubs spuugzat. ‘Of je vindt het geen probleem dat supporters alles mogen roepen waar ze maar zin in hebben. Of je vindt het wél een probleem. Maar treed dan in ieder geval op.’
Ze wijst erop dat bij het incident in Spakenburg op 4 april, waar supporters van de thuisclub ‘Xavi Simons is homo’ riepen richting de PSV-speler, iedereen zijn verantwoordelijkheid ontliep. ‘De ontvangende club wees naar de scheidsrechter, die op zijn beurt opmerkte dat hij aan de speler had gevraagd of hij er last van had’, aldus Westerveld. ‘Maar een speler mag niet besluiten of de wedstrijd doorgaat. Het gaat erom dat we homofobe geluiden op de tribune niet moeten tolereren. Als we dit normaal vinden, dan is een stadion niet voor iedereen veilig.’
Volgens een KNVB-woordvoerder is bij de richtlijn voor bestrijding van verbaal geweld destijds vooral uitgegaan van (racistische) uitingen die ook wettelijk strafbaar zijn. ‘Alleen homo of Jood roepen werd niet strafbaar geacht’, verklaart hij. ‘Maar daar wordt nu anders naar gekeken. Van het Openbaar Ministerie hebben we begrepen dat het roepen van ‘homo’ in een negatieve context, als scheldwoord, ook strafbaar kan zijn.’
Hoogleraar Van Sterkenburg meent dat de KNVB de homofobe spreekkoren sneller had kunnen en moeten aanpakken. ‘Ze komen pas in actie als de mediadruk en de verontwaardiging in de samenleving te groot wordt’, zegt hij. Daarbij tekent hij wel aan dat het vooral de clubs zijn die het antidiscriminatiebeleid moeten uitvoeren, maar er eigenlijk ‘geen zin in hebben’.
Volgens Kamerlid Westerveld zoekt de voetbalwereld steeds ‘smoezen om eronderuit te komen’. Dan wordt bijvoorbeeld gezegd dat het soms moeilijk is om homofobe geluiden goed te horen of überhaupt te bepalen wat kwetsende spreekkoren zijn. ‘Niemand heeft er baat bij om een wedstrijd stil te leggen’, meent ze. ‘Daarom is er tot dusver nul keer ingegrepen bij homofobe spreekkoren. Je zult op zo’n moment maar als homoseksuele supporter in het stadion zitten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden