Komende week dient het hoger beroep van Michel Houellebecq tegen kunstcollectief Kirac. In het Parijse appartementje waar hij de roman Vernietigen schreef, wil de schrijver zijn kijk op de zaak geven.
Het is dinsdagavond en de telefoon gaat. Op de display een onbekend nummer dat begint met 0033: Frankrijk. Een stem zo zacht dat ze niet te verstaan is. Excusez-moi? Nog eens gemompel en dan dringt het door: Michel Houellebecq. Het is de dag waarop de 67-jarige Franse schrijver in Amsterdam de rechtszaak verloor die hij had aangespannen tegen het Amsterdamse kunstcollectief Kirac. Dat heeft een paar maanden eerder filmopnamen gemaakt van een seksende Houellebecq voor de dit voorjaar uit te brengen film Kirac 27, maar de schrijver kreeg spijt van zijn medewerking. Hij vreest dat het uitbrengen van de beelden zijn reputatie ernstig zal beschadigen en spande een rechtszaak aan – die hij dus verloor.
De rel heeft de media in Frankrijk, Nederland en ver daarbuiten de afgelopen maanden beziggehouden. In de kern draait het om herkenbaarheid en een nogal vergaand contract. Kirac (afkorting van Keeping It Real Art Critics) is een Amsterdams kunstcollectief dat hypocrisie zichtbaar wil maken, onder andere met videofilms. Het collectief verwierf in 2021 landelijke bekendheid met Honeypot, waarin is te zien hoe de aan Forum voor Democratie gelieerde filosoof Sid Lukkassen reageerde op de oproep van een studente en pornoactrice, Jini van Rooijen, die op zoek was naar een ‘rechtse partner’ om seks mee te hebben. Hun ontmoeting en vrijpartij werden gefilmd, maar daarna kreeg Lukkassen spijt en zegde hij in tranen zijn medewerking op. Ook dat werd gefilmd en de scène belandde in de film.
Iets soortgelijks overkwam Houellebecq. Begin november 2022 had hij in Parijs een afspraak met Stefan Ruitenbeek, de leider van het collectief. Ook Houellebecq had een vrijpartij met Van Rooijen, die door Kirac werd gefilmd. Daarna kwam hij naar Amsterdam voor méér door Ruitenbeek georganiseerde seks en ondertekende hij een wurgcontract waar hij volgens de rechter niet onderuit kan. Het vonnis stelde hem enorm teleur, zegt hij aan de telefoon, en hij wil graag zijn kant van het verhaal vertellen. ‘Kom langs.’
Een paar dagen later loop ik door het kalme dertiende arrondissement van Parijs naar een klein appartementengebouw met een voortuintje. Pas na drie keer bellen is er antwoord. Dezelfde stem, nog zachter en trager dan aan de telefoon, klinkt door de intercom. ‘Excuus, ik sliep.’ De schrijver doet open, haren door de war, op pantoffels en gehuld in een morsige diepblauwe pyjama waarvan de bovenste drie knopen los zijn, zodat wat borsthaar zichtbaar is.
Het vertrek is eenvoudig: een raam met uitzicht op een binnentuintje, een groot bureau met computer, een klok, een paar kasten die leeg zijn op wat boeken en allerlei medicijnverpakkingen na. En een groot omgewoeld bed met paarsblauwe lakens waarop hij zich neervlijt, de rug tegen het uiteinde, het ene been onder het andere gevouwen. Naast het bed staat een stoel. ‘Ga zitten’, zegt hij. ‘Een glas wijn, water misschien?’ Bed en stoel worden gescheiden door een laag kastje, waarop een glas met een bodem rode wijn, een halfvolle asbak en nog meer dozen met medicijnen. Naast de schrijver een pakje sigaretten en een map met paperassen over de rechtszaak. Het is warm.
In dit werkappartement, dat Houellebecq heeft sinds 2017, schreef hij zijn romans Serotonine en Vernietigen. Vernietigen, vorige maand in Nederlandse vertaling verschenen, gaat over een echtpaar dat na een lang huwelijk de ander herontdekt. Later zal Houellebecq vertellen hoe Prudence, de vrouw van hoofdpersoon Paul Raison, is geïnspireerd op Trinity uit de film The Matrix. En hoe Bercy, het futuristische ministerie van Economische Zaken waar Raison werkt, hem altijd al heeft gefascineerd. Bruno Le Maire, de minister van Economische Zaken, is een vriend van hem. Ook die was een bron van inspiratie.
‘Dat was het niet. Ik was het vooral beu dat mijn tegenstander zich overal kon uitspreken en ik niet.’
Wat nogal overdreven is; niet alleen Ruitenbeek liet de afgelopen weken van zich horen. Houellebecq schreef een feitenrelaas dat in het Franse weekblad Le Point verscheen en liet zich vlak voor het vonnis telefonisch interviewen door NRC en Trouw.
Hij kijkt voor zich uit als hij spreekt en neemt zo ruim de tijd, dat het lijkt alsof er een echo op de lijn zit. Het liefst wil hij de hele kwestie nog eens doornemen.
Hij vertelt hoe Ruitenbeek via de mail contact met hem zocht. Hoe ze elkaar vonden in een gedeelde liefde voor sciencefictionschrijver H.P. Lovecraft. Ruitenbeek stuurde hem films van zijn werk, die Houellebecq zegt niet te hebben gezien. ‘Zoveel mensen sturen me spullen: manuscripten, maar ook muziek en films. Ik kan onmogelijk alles bekijken.’ Ook Honeypot zegt hij pas veel later te hebben bekeken. ‘Weerzinwekkend. Die arme jongen, huilend aan de telefoon omdat hij niet wilde meedoen.’
In september 2022 mailde Ruitenbeek – Houellebecq houdt het op Rwietenbeek – een voorstel. Kirac zou een theatraal spektakel organiseren op de Rietveld Academie in Amsterdam, geïnspireerd op Houellebecq. De deelnemers zouden kostuums uit het universum van Lovecraft dragen. Of Houellebecq de opening wilde verrichten door een lint door te knippen.
De schrijver gaat verzitten: ‘Dat intrigeerde me.’
‘Dat was me nog nooit gevraagd. Ik heb gezegd dat ik zou komen.’
Maar eerst kwam Ruitenbeek dus naar Parijs, waar hij toch moest zijn om gangbangs te filmen die Jini van Rooijen, een vriendin van hem, daar wilde opnemen voor haar OnlyFans-account, een betaald online-platform.
‘Ja, al geloofde ik het maar half. Het leek me een beetje idioot om daarvoor naar Parijs te komen.’
‘Precies. Hij wilde me kennelijk paaien door een gemakkelijk meisje mee te nemen dat misschien seks wilde. Ik was niet op voorhand tegen dat idee.’
Ze zouden gevieren dineren, de twee Nederlanders plus Houellebecq en zijn vrouw, Lysis Li, met wie hij in 2018 trouwde. Houellebecq liet het op het laatste moment afweten, hij voelde zich niet goed. Tijdens het diner opperde Lysis Li het idee pornoscènes te filmen met Van Rooijen, Houellebecq en haarzelf. Het zou de met depressies kampende schrijver opvrolijken.
‘Zo was het.’
‘Jawel, maar ik wilde dat er twijfel zou zijn over wie de seksscènes deed. We zouden maskers dragen.’
Twee uur is er gefilmd, zegt Houellebecq. Na de opnamen hield hij twijfel: het zou te gemakkelijk zijn dat lichaam van hem te herkennen. Hij weigerde een kopie van zijn paspoort te geven, vereist om op OnlyFans te figureren. Zodoende kon de film niet worden uitgebracht, waardoor Van Rooijen er geen inkomsten van had.
Een lange stilte. ‘Dat is waar. Maar zeggen dat ik profiteerde, betekent ook dat zij er geen plezier aan heeft beleefd. Ze stuurde me later een mail dat het zo fijn was, ze was verrukt.’
‘Dat weet ik niet. Van de kant van Ruitenbeek wel. Van Jini kan ik dat niet zeggen. Ze heeft vast gedacht dat ik veel bezoekers naar haar OnlyFans zou trekken.’
De betrekkingen van het echtpaar Houellebecq met Ruitenbeek waren toen nog goed. Zo goed dat ze akkoord gingen met diens voorstel om naar Amsterdam te komen, waar allerlei meisjes zouden zijn die met de beroemde schrijver het bed wilden delen.
Op dit moment in het verhaal aangekomen is er iets wat Houellebecq graag wil vertellen: zijn vrouw had een op een van zijn boeken gebaseerd scenario voor een erotische film geschreven. Ruitenbeek zei dat interessant te vinden en stuurde foto’s van meisjes die daarin konden figureren. Over het scenario zegt Houellebecq: ‘Als je het leest, lijkt het een warboel, maar in haar hoofd is het dat veel minder. Mijn vrouw is Chinees, haar Frans is niet perfect.’
‘Dat klopt, ja.’
Op 21 december komt het echtpaar Houellebecq aan in Amsterdam. De ontvangst verloopt anders dan gedacht; Ruitenbeek en een cameraman wachten het echtpaar met draaiende camera op bij de Thalys.
‘Dat heeft ze mij niet gezegd en ik heb haar dat niet zien doen. Die ontvangst vond ik heel onaangenaam.’
‘Hoe dat ging, kan ik laten zien’, zegt de schrijver. Hij sloft naar z’n computer, vindt na lang zoeken een filmpje. Het toont de schrijver liggend op een hotelbed, zijn vrouw zit ernaast. De sfeer is lacherig en ongemakkelijk. We horen Ruitenbeek uitleggen dat hij een bepaling heeft toegevoegd waarin staat dat de schrijver en zijn vrouw niet in eenzelfde scène mogen met hun geslachtsdelen. We zien Houellebecq de Engelstalige tekst bekijken, hij informeert wat fondling is. Caresser, zo blijkt als de Franse vertaling erbij wordt gehaald: strelen. Caresser? Daar heeft de schrijver geen problemen mee. Na drie minuten houdt het filmpje op. De tekensessie duurde in totaal acht minuten, er waren drie pagina’s tekst.
Houellebecq vertelt eerder die avond met zijn vrouw een halve fles wijn te hebben gedronken. Bij de rechtszaak benadrukte zijn advocaat dat alcohol zich slecht verdraagt met de antidepressiva die Houellebecq slikt. Is de schrijver helder op die filmbeelden? Net zo helder als nu, zou je denken. Wat een lastig te bepalen staat van zijn is. Hij lijkt soms afwezig, maar dat kunnen ook denkpauzes zijn; zodra hij spreekt, is hij scherp en zorgvuldig.
Hij laat een andere video zien, door Kirac opgenom Source: Volkskrant