‘Nee betekent nee’, luidt de ferme boodschap van Olga Richterová, lid van de Piratenpartij en vicevoorzitter van het Tsjechische Lagerhuis. Ze slingerde tijdens het paasweekend de discussie aan over consent (instemming) in een wel erg specifiek scenario: het slaan van vrouwen met een pomlázka, een soort roe, op Tweede Paasdag. ‘Tradities zijn mooi’, maar ‘helaas gebeurt het vaak dat vrouwen tegen hun wil worden geslagen.’
Richterová deed haar uitspraken op Nova TV en verzond ook een tweet, met een zelfgemaakte illustratie waarop zij een al te opdringerige Tsjech plus pomlázka buiten de deur houdt.
Voor Nederlanders, die op Tweede Paasdag een eitje pellen en over de meubelboulevard sjokken, behoeft de Tsjechische traditie misschien een kleine introductie. Net als in buurland Slowakije binden mannen wilgentakken, waarvan de knoppen beginnen te barsten, samen tot een roe. Daarmee gaan ze langs de huizen, zingen liedjes en geven vrouwen een lichte tik.
Een aanraking met de pomlázka, die zijn naam ontleent aan het werkwoord pomládit (verjongen), zou de vrouwen jeugdigheid en energie verlenen. Als beloning krijgen de mannen een (geverfd) ei, of sterke drank, en trekken door naar het volgende huis.
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Het ritueel was ooit bedoeld om op ludieke wijze de stemmigheid van de voorgaande feestdagen te doorbreken. Er zijn verschillende varianten in Centraal-Europa, allemaal met roedes, eieren en het besprenkelen van vrouwen met vocht – het interpreteren van deze symboliek laat ik aan de lezer. Maar volgens de Tsjechische parlementariër zit er een duister randje aan de traditie. Zo gaan de mannen wel erg ruw met vrouwen om, en de grote inname van alcohol op de vrije dag wakkert ongewenst gedrag verder aan.
Richterová’s bezwaren worden gesterkt door een onderzoek van NMS Market Research, dat elk jaar Tsjechen naar hun mening over Pasen vraagt. 44 procent van de ondervraagde vrouwen associeert de pomlázka met pijn, een kwart kreeg er blauwe pekken van. Eén op de vijf voelde zich weleens machteloos of vernederd. Afgelopen jaren werd de pomlázka vaker ter discussie gesteld.
Door urbanisatie verandert de traditie, zei cultuurhistoricus Eva Doležalová vorig jaar tegen nieuwssite Aktuálně. ‘Het is niet meer een ‘rondje door het dorp’.’ Het ritueel verdwijnt naar de marge, vooral oppervlakkige en onplezierige elementen blijven over en de pomlázka wordt onderwerp van debat tussen progressieve stedelingen en conservatieve plattelandsbewoners.
Zoals wel vaker wanneer iemand voorzichtig oppert dat een traditie niet voor iedereen leuk is, kreeg Richterová behoorlijk tegengas. Conservatieve senator Zdeněk Hraba klaagde op Twitter dat de ‘cultuuroorlogen’ zelfs de pomlázka niet ontzien. Vrouwen worden helemaal niet geslagen, stelde hij, wie dat doet is een ‘idioot’. Acteur en oud-minister van cultuur Vítězslav Jandák (75) deed er bij televisiezender CNN Prima een schepje bovenop. ‘Vroeger vond geen meisje of vrouw het erg’, zei hij. ‘Maar dat waren hele andere vrouwen dan de Piraten (een progressieve partij, red.), het waren normale vrouwen. Wie zou haar slaan?’, zei hij over Richterová.
Dat het paasgebruik de tongen losmaakt, heeft wellicht te maken met een ander debat in Tsjechië, rondom consent en seksueel geweld. Sinds 2021 proberen Tsjechische ngo’s de juridische definitie van verkrachting in het land te veranderen. Juridisch gezien is er alleen sprake van verkrachting als de dader geweld gebruikt of met geweld dreigt. Bij non-consensuele seks is dit volgens de wet niet het geval.
Vrouwenrechtenorganisaties stellen dat dit een schadelijk signaal afgeeft, namelijk dat seks zonder toestemming niet altijd verkeerd is. Dat is niet uit de lucht gegrepen: in een rapport uit 2016 vond een kwart van de Tsjechen het geen punt om een partner tot seks te dwingen.
Richterová kon afgelopen paasweekend ook op veel bijval rekenen. Tussen de honende reacties op haar tweet zaten vooral veel dankbetuigingen. Wie weet heeft de pomlázka zijn beste tijd gehad – het volgend Paasfeest zal het leren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden