Ontspannen haalt Jonathan (41) nog eens een hand door zijn bos blonde krullen, voor hij met zijn advocaat Richard van der Zwan richting zittingszaal H van de rechtbank in Den Haag wandelt. De zenuwen die hier donderdagmiddag bijna tastbaar zijn, komen duidelijk niet van hem.
Wel van de tientallen moeders die hij passeert, ongenaakbaar in zijn grijze pak. Moeders en stellen die, gedreven door een vurige kinderwens, veelal met hem in contact kwamen via sociale media en bemiddelingswebsites als GaybyBoom en OneWish. Die erop vertrouwden dat hij de waarheid sprak, toen hij niet meer dan pakweg 25 nakomelingen zei te verwekken.
Hier in de rechtbank worden ze fysiek geconfronteerd met die ongemakkelijke werkelijkheid: dat er vele, vele moeders zijn zoals zij. Op de gang vergelijken ze op hun telefoons foto’s van elkaars kinderen. ‘Dat zijn echt die wenkbrauwen van hem.’
Hoeveel kinderen de Haagse massadonor precies verwekte, is niet duidelijk. Maar de suggestie in de rechtszaal dat het om 550 tot 600 kinderen gaat, spreekt Jonathan niet tegen. En als het aan hem ligt, blijft het daar niet bij.
De 38-jarige moeder Eva (niet haar echte naam) en de Stichting Donorkind eisen donderdag in een kort geding dat Jonathan stopt met het aanbieden van zijn sperma aan nieuwe wensouders. Ze maken zich zorgen om de psychosociale gevolgen voor de donorkinderen, de meesten nog relatief jong, die zich straks moeten verhouden tot hun honderden halfbroers en -zussen. Om maar niet te spreken van het risico op inteelt, met zoveel verwanten.
Zelf ziet Jonathan dit probleem niet, integendeel. ‘Hij heeft goed contact met al zijn donorkinderen’, zegt zijn advocaat. ‘Zij zien die grote familie juist als een plus. Meneer is de afgelopen jaren aanwezig geweest bij bevallingen, doopsels, eerste communies, afzwemmen en groep-8-musicals. Hij ontmoet veel kinderen en ouders jaarlijks op een familiedag. Op Vaderdag krijgt hij elk jaar tientallen pakketjes opgestuurd met knutselwerkjes.’
Een zucht van verbijstering klinkt achterin de rechtszaal als Jonathan zijn donorschap even later beschrijft als ‘een geheel nieuw concept’. Hij ziet het als een ‘maatschappelijke ontwikkeling’ dat de anonieme zaaddonor uit het verleden heeft plaatsgemaakt voor donoren die via de spermabank vindbaar zijn voor hun kinderen.
De nieuwste trend is volgens hem ‘de bekende donor-plus’: een spermadonor zoals hij, die buiten klinieken om kinderen verwekt en ook een rol speelt in hun leven. ‘We moeten kijken hoe we dat als samenleving vormgeven en bespreekbaar maken. Ik geef daar nu handvatten aan.’
Om het risico op inteelt, waarvoor deskundigen waarschuwen, maakt Jonathan zich niet zo druk. Er zijn 8 miljard mensen op aarde, dus hoe groot is de kans nou dat twee van zijn kinderen een relatie met elkaar beginnen?
Bovendien kunnen zijn kinderen volgens hem prima zelf duidelijk maken van welke donor ze afkomstig zijn. ‘Bijvoorbeeld door via een symbool op Instagram of TikTok aan te geven dat zij donorkind zijn, zoals mensen die zich they/them noemen. Ze mogen van mij ook aangeven dat ze een donorkind zijn van papa Jonathan.’
De massadonor verzet zich in de rechtbank tegen het beeld dat van hem wordt geschetst. ‘Ik word neergezet als een soort dolle stier die voortplantingsdrang zou hebben.’ Dat hij die drang niet heeft, blijkt volgens Jonathan alleen al uit het feit dat hij als christen niet in de evolutie gelooft. ‘Ik geloof in creatie.’
Hij heeft moeders en stellen alleen willen helpen omdat hun verhaal hem zo aangreep, stelt zijn advocaat. Zelf groeide Jonathan op in een groot gezin, zonder al te veel weelde. ‘Maar hij voelde zich steenrijk, omdat hij zijn familie had.’ Een ‘verdrietig gevoel maakte zich dan ook van hem meester’, aldus de raadsman, toen Jonathan hoorde over de vele onvervulde kinderwensen – dát was in 2007 zijn drijfveer om te beginnen met doneren.
De laatste jaren is dat doneren al veel minder geworden, stelt Jonathan. In 2019 strandde zijn relatie mede door zijn donorschap. ‘Ik was veel afwezig.’ Dat zette hem aan het denken. Tegenwoordig zoekt hij niet meer actief naar wensouders, maar helpt hij alleen moeders die al een kind van hem hebben, of de enkeling die hem op eigen initiatief benadert.
Als dat zo is, suggereert de rechter, zou het toch ‘het mooiste zijn voor de kinderen’ als beide partijen onderling afspraken maken. ‘Dat is toch minder hard en koud dan een rechterlijke uitspraak.’ De advocaten willen dit best proberen. Maar na twintig minuten buiten de rechtszaal is al duidelijk: hier komen ze niet uit. ‘Hij wil niet stoppen’, zegt Eva’s advocaat Mark de Hek. ‘Daar zit gewoon geen onderhandelingsruimte.’
De eis om zijn activiteiten als donor per direct te staken, voelt voor Jonathan als een inbreuk op zijn lichamelijke integriteit, legt advocaat Van der Zwan uit. Zoals je kunt kiezen voor abortus, moet je volgens de raadsman ook altijd nieuw leven kunnen creëren. ‘Die vrijheid moet prevaleren.’
Jonathan wil wel beloven dat hij zich voortaan ‘onthoudt van alle mogelijke aanbod’ als donor, en de paar online advertenties die kennelijk nog rondslingeren van hem zal laten weghalen. ‘Maar als iemand in de toekomst tegen me zegt: ik weet dat je veel kinderen hebt, maar ik wil toch je hulp, dan wil ik wel de vrijheid houden om toch te kunnen doneren.’
Op 28 april doet de rechter uitspraak.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden