Het nieuwe vaccin beschermt op papier zo’n acht op de tien kinderen tegen de muggenziekte. Genoeg om het nu alvast goed te keuren en te gaan inzetten voor baby’s en peuters van vijf maanden tot drie jaar oud, heeft Ghana besloten.
Die stap mag opmerkelijk heten: de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft het nieuwe malariavaccin nog niet officieel aanbevolen. Maar na inzage in de ruwe testresultaten van het vaccin op vijfduizend kinderen wil Ghana niet meer wachten. Zo’n vijf miljoen besmettingen en 15 duizend doden, eist de ziekte jaarlijks in het land, en de meeste dodelijke slachtoffers zijn jonge kinderen.
Het vaccin kan de strijd tegen malaria wel eens een belangrijke impuls geven. ‘Ik kan me goed voorstellen dat dit het vaccin is dat op grote schaal gebruikt gaat worden en zo echt verschil gaat maken’, zegt epidemioloog van tropische ziekten Teun Bousema (Radboud UMC).
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismes microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Anderhalf jaar geleden bracht de Britse fabrikant GSK ook al een vaccin op de markt, Mosquirix, maar daarvan zijn jaarlijks ‘slechts’ 15 miljoen doses per jaar beschikbaar. Het nieuwe vaccin R21 komt, dankzij een deal met de Indiase grootleverancier Serum Institute, tot 200 miljoen doses per jaar. De WHO acht minstens 100 miljoen doses nodig om malaria een serieuze slag toe te brengen.
Daarmee zijn nog niet alle plooien gladgestreken. Zo moet het vaccin viermaal worden toegediend, met drie startprikken en een boosterprik een jaar later, wat landen die ervan gebruik willen maken opzadelt met een stevige logistieke puzzel. Bovendien is nog onduidelijk hoe lang het vaccin precies blijft werken. Bousema verwacht dat de bescherming, net als dat van het GSK-vaccin, na een poosje terugzakt. ‘Maar het lijkt me dat je de bescherming met boosters hoog kunt houden.’
Een andere, open vraag is of de malariaparasiet net als virussen op een gegeven moment varianten ontwikkelt, waardoor een vaccin er minder goed vat op heeft. ‘Daar moeten we scherp op letten’, zegt Bousema. Onderzoekers werken intussen al aan een vernieuwde versie van het vaccin met een extra component, die de verspreiding van resistente stammen moet voorkomen.
Malaria is berucht om zijn neiging om pogingen tot uitroeiing te weerstaan. In 1957 dacht de WHO nog tien jaar nodig te hebben om malaria uit te roeien, dankzij betere bestrijdingsmiddelen en nieuwe medicijnen. Dat lukte echter maar deels: in veel landen werden zowel mug als parasiet resistent tegen de bestrijdingsmiddelen. In Azië begint de malariaparasiet inmiddels zelfs resistent te worden tegen artemisinine, het standaardmiddel tegen de ziekte.
Succes is er niettemin ook. Zo is China, ooit goed voor 30 miljoen besmettingen per jaar, inmiddels officieel vrij van malaria, dankzij medicatie, muggendodende sprays en preventie met bijvoorbeeld klamboes. In Afrika halveerde het aantal besmettingen en doden de afgelopen twintig jaar. De laatste jaren is die daling echter gestagneerd, door geldgebrek, logistieke problemen en resistentie.
‘We verwachten dat R21 de malariasterfte onder kinderen de komende jaren in belangrijke mate gaat beïnvloeden, en dat het op termijn gaat bijdragen aan het bredere doel om malaria uit te roeien’, zegt directeur Adrian Hill van de Universiteit van Oxford, waar het vaccin werd ontwikkeld, tegen de BBC. Wereldwijd overlijden jaarlijks zo’n half miljoen mensen aan de ziekte, vooral kleine kinderen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden