Dat concludeert de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV), die onderzocht hoe met vervuiling door Tata Steel, Chemours en Asfalt Productie Nijmegen is omgegaan. Het onderzoek begon bij Tata Steel, waar omwonenden al jarenlang klagen over vervuiling en uit meerdere onderzoeken blijkt dat de uitstoot van de fabriek gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Vervolgens breidde de raad zijn onderzoek uit naar Chemours in Dordrecht, waar te hoge pfas-concentraties in de bodem zijn aangetroffen, en het Asfalt Productie Nijmegen, waar omwonenden onder meer klaagden over stank.
Overheden en omgevingsdiensten die moeten controleren of bedrijven zich aan de gezondheidsnormen houden, hebben vaak geen compleet beeld van de uitstoot omdat ze die niet systematisch meten, aldus de raad. En dat, terwijl het aan de overheid is om aan te tonen dat een stof van een bepaalde concentratie schadelijk is. Schadelijke uitstoot kan zo lang voortduren voor er wordt ingegrepen. Overheden moeten daarom vaker en systematischer onderzoeken aan welke vervuiling omwonenden precies worden blootgesteld en welke gezondheidsrisico’s dat met zich meebrengt.
Bedrijven zelf namen in alle drie de gevallen weinig initiatief om hun uitstoot verder te beperken dan strikt noodzakelijk volgens hun vergunning. Ze moeten actiever informatie delen over hun uitstoot en hoe ze die kunnen verlagen. Volgens de OVV staren zowel bedrijven als overheden zich te veel blind op de vergunningen, omdat de afspraken hierin soms niet genoeg zijn om de schadelijke uitstoot laag genoeg te houden. Voor omwonenden telt immers wat de gevolgen zijn van de blootstelling aan schadelijke stoffen, niet of een bedrijf wel of niet voldoet aan de vereisten van een vergunning.
Wat de Raad betreft gaat staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat lokale overheden helpen aan kennis en meer ambtenaren om de industrie te controleren en te handhaven als de uitstoot te hoog is. Vaak kwam de overheid de afgelopen jaren pas in actie nadat omwonenden of media de druk had opgevoerd, wat het wantrouwen in de overheid voedt, zien de onderzoekers.
Tata Steel (IJmuiden)
De slepende kwestie over vervuiling rond staalfabriek Tata Steel waren voor de OVV aanleiding om te onderzoeken of burgers voldoende worden beschermd. In 2020 en dit jaar opnieuw stelde het RIVM vast dat er rond de fabriek verhoogde tot sterk verhoogde hoeveelheden PAK’s (organische stoffen die schadelijk kunnen zijn) en metalen voorkomen. De concentraties in het stof in de omgeving zijn zodanig dat dit ‘ongewenst is voor de gezondheid van jonge kinderen’. De hoeveelheid kankerverwekkende stoffen in de IJmond was, ondanks beloftes van Tata, in die jaren niet afgenomen. Het bedrijf kreeg in 2021 verder een dwangsom vanwege het lozen van kwik in het riool. Bovendien bleek dat de uitstoot van schadelijke stoffen van het Tata Steel-terrein vele malen hoger is dan in de milieujaarverslagen staat vanwege kleinere bedrijven op het terrein die werk uitvoeren voor Tata, maar door hun beperkte omvang geen milieuverslag hoeven op te stellen.
Chemours (Dordrecht)
Eet geen groenten en fruit uit eigen moestuin als die binnen een kilometer van chemiebedrijf Chemours (voorheen DuPont) staat. Dat adviseerde het RIVM afgelopen zomer aan omwonenden. Telers wier tuinen binnen een straal van 10 kilometer van de fabriek liggen, dienen hun zelf gekweekte groenten en fruit af te wisselen met producten uit de winkel. De reden: te hoge concentraties pfas (poly- en perfluoralkylstoffen) in de grond, waardoor ‘effecten op de gezondheid niet kunnen worden uitgesloten. Deze stoffen, waarvan Chemours in de afgelopen jaren twee typen heeft uitgestoten, zijn nauwelijks afbreekbaar en belanden via de lucht in de bodem en het water. Omringende gemeenten hebben een rechtszaak aangespannen waarin Chemours aansprakelijk wordt gesteld voor de vervuiling.
Asfalt Productie Nijmegen
Omwonenden van Asfalt Productie Nijmegen (APN), aan de westrand van de stad, klagen al jaren over stank en uitstoot van de asfaltcentrale. In juli 2021 bleek uit metingen van de Omgevingsdienst Regio Nijmegen dat APN te veel kankerverwekkende PAK’s uitstootte. De fabriek en de gemeente gingen in gesprek over een uitkoopregeling, maar konden het niet eens worden. Sindsdien voert de omgevingsdienst elke paar maanden metingen uit, en zijn er geen nieuwe overtredingen geconstateerd. De gemeente verbood APN om een speciaal soort asfalt dat minder snel slijt te produceren, maar dat vocht de centrale met succes aan bij de rechter. Toen APN in mei 2022 dat speciale asfalt ging produceren, was de overlast in de omgeving niet groter dan op andere dagen. Volgens de GGD Gelderland-Zuid leven inwoners van Nijmegen-West en het nabijgelegen Weurt wel ongeveer een jaar korter dan in de rest van Gelderland, voornamelijk door luchtvervuiling. APN is echter niet het enige bedrijf in de omgeving dat giftige stoffen uitstoot.
Dit bericht wordt later aangevuld. Met medewerking van Maarten Albers.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden