De alleenstaande Eva werd moeder dankzij spermadonor Jonathan. Hij vertelde dat hij twaalf kinderen had verwekt. Later ontdekte Eva dat het er misschien wel 550 zijn. Donderdag eist ze bij de rechter een verbod dat hij zich nog langer als spermadonor aanbiedt. ‘Als niemand iets doet, houdt hij er nooit mee op.’
Eva weet nog hoe trots ze was. Dat het haar als alleenstaande dertiger vier jaar geleden was gelukt zelf een spermadonor te vinden die haar kinderwens in vervulling kon laten gaan. En dan ook nog een met wie ze goede afspraken had kunnen maken over de rol die hij zou krijgen in het leven van haar pasgeboren zoon.
‘Ik wilde dat mijn zoon hem zo veel mogelijk zou zien, zodat ze samen een band konden opbouwen’, herinnert de nu 38-jarige Eva (niet haar echte naam) zich. ‘Hij schreef zelfs dat hij zich na de geboorte van mijn zoon pas voor het eerst vader had gevoeld. Ik dacht: als jij meer wilt betekenen in zijn leven, dan kunnen we daar best over praten. Ik had een ideaalbeeld van hem in mijn hoofd. Ik zag hem als een goede vriend.’
Nu ze haar zaaddonor voor de rechter heeft gesleept, weet ze dat dat perfecte plaatje voorgoed aan diggelen ligt. Ze gaat er niet van uit dat de donor – Jonathan – ooit nog contact wil met haar zoon, nu hij zich voor de rechter moet verantwoorden voor zijn gedrag als zaaddonor. Spijtig vindt ze dat. ‘Maar dat ligt niet aan mij.’
Via een kort geding in de Haagse rechtbank wil Eva donderdag afdwingen dat Jonathan per direct stopt als zaaddonor. Hij moet moeders en stellen met een kinderwens duidelijk maken dat hij niet meer beschikbaar is voor donaties. De Stichting Donorkind, die de rechtszaak met Eva heeft aangespannen, wil van Jonathan een overzicht van alle klinieken wereldwijd waar hij heeft gedoneerd, en eist dat hij die klinieken opdraagt zijn sperma te vernietigen. Alleen het zaad dat is gereserveerd voor wensouders die al een kind van Jonathan hebben, mag behouden blijven.
De eisen gaan ver, beaamt Eva. ‘Ik zie het als een poging tot juridische castratie, bij wijze van spreken. Maar als niemand iets doet, houdt hij er nooit mee op.’
In Nederland hanteren klinieken officieel een richtlijn van maximaal 25 kinderen of twaalf gezinnen per donor. Maar er is niemand die dat controleert, omdat klinieken onderling geen gegevens uitwisselen. Woensdag debatteert de Tweede Kamer over voorstellen om het toezicht hierop te verbeteren. Maar als een donor op eigen houtje contact legt met wensouders en ook in het buitenland doneert, blijft controle hierop moeilijk.
Eerdere schriftelijke oproepen aan de 41-jarige Jonathan om niet meer te doneren, bleken vruchteloos. Zelf wil de donor, die twee jaar geleden in de Volkskrant nog beweerde dat hij op dat moment 275 kinderen had verwekt, niet reageren op vragen.
Jonathan heeft de rechter moeten beloven donderdag aanwezig te zijn bij de behandeling van zijn zaak, nadat die vorige maand werd uitgesteld vanwege zijn vakantie naar het buitenland. Eva hoopt dat het kort geding hem aan het denken zet. ‘Er zit zo veel wanhoop bij de moeders. Er is enorme boosheid en verdriet, over wat hij ons heeft aangedaan. In mijn privéleven ben ik juist heel voorzichtig naar andere mensen toe. Ik vertrouwde hem, maar nu denk ik: hij heeft me gewoon verraden.’
Met mensen om haar heen voerde Eva lange gesprekken over haar kinderwens. Door alle schrijnende verhalen over de megalomane vruchtbaarheidsarts Jan Karbaat was ze extra voorzichtig. ‘Ik zou eerst een kindje krijgen met een goede vriend, maar zijn partner stond er niet achter. En een donor via een kliniek wilde ik niet, omdat je kind dan pas vanaf zijn 16de contact met de donor kan opnemen. Ik wilde dat die mogelijkheid er altijd zou zijn.’
Bovendien moeten wensmoeders en -stellen geduldig zijn om zwanger te kunnen worden via een kliniek. Er zijn wachtlijsten, waardoor je soms pas na twee jaar aan de beurt bent. Je kunt bovendien de donor niet zelf kiezen. Ook moet je als wensouder een psychologisch onderzoek ondergaan, vertelde de moeder van een donorkind eerder in deze krant. ‘Alsof je eerst door de ballotage moet om te worden goedgekeurd als moeder.’
Eva had verder weinig eisen, behalve dat de donor Nederlands moest zijn, zodat haar kind in zijn eigen taal met zijn biologische vader kon communiceren. Via One Wish, een ontmoetingsplatform voor mensen met een kinderwens, komt ze eind 2017 in contact met ene ‘Jacob’. Die zegt donor te zijn geworden nadat het verhaal over een onvruchtbare collega er bij hem ‘had ingehakt’.
Eva chat uitgebreid met Jacob, die in werkelijkheid Jonathan blijkt te heten. Hij lijkt voor haar een lot uit de loterij. Hij zegt dat hij wil stoppen met doneren bij 20 tot 25 kinderen. Daaruit leidt ze af dat hij verantwoord met het donorschap omgaat. Hij appt haar bovendien dat ‘het boek bijna dicht ging’. ‘Ik dacht: ik ben dus de laatste moeder bij wie hij doneert – dit heeft zo moeten zijn.’
Dat Jonathan al twaalf kinderen heeft verwekt, zoals hij Eva laat weten, vindt ze ‘wel even slikken, al mocht dat wettelijk nog wel’. Ze kan het zich ook nog wel voorstellen: haar toekomstige kind op familiedagen gezellig met twaalf halfbroertjes en -zusjes aan dezelfde tafel. ‘Maar 25 kinderen, dat had ik al een stuk moeilijker gevonden.’
Dat Jonathan in werkelijkheid geen twaalf, maar zeker tien keer zo veel kinderen heeft, ontdekt Eva als haar zoon vier maanden oud is. In 2019 leest ze in het AD over een spermadonor die in Nederland in de ban is gedaan omdat hij verspreid over meerdere klinieken 102 donorkinderen heeft verwekt. De man bedient zich van diverse alter ego’s en doneert bijvoorbeeld als ‘Ruud’ bij een Deense spermabank. Hoewel zijn naam niet valt, herkent Eva meteen de schrijfstijl in de bij het stuk geplaatste brief van de donor. Ook heeft hij dezelfde leeftijd als Jonathan.
Eva voelt zich bedonderd en confronteert Jonathan met het artikel. ‘Ben jij dit?’, appt ze hem. ‘Hij ontkende. Ik heb het even laten bezinken en daarna gezegd: via via weet ik dat jij het bent. ‘Hoe dan?’, vroeg hij. Toen wist ik genoeg.’
Sindsdien heeft Jonathan geen contact meer met haar of haar zoon gezocht. Terwijl hij doorging met doneren, richt Eva zich nu op de toekomst van haar kind. Een ‘prachtventje’, zegt ze liefdevol – met de genen van Jonathan is volgens haar niets mis.
Na het bekend worden van de rechtszaak zijn er 32 kinderen toegevoegd aan de lijst met nakomelingen van Jonathan. Die telt nu in Nederland 319 kinderen. In een app aan een van de moeders heeft de donor het volgens Eva’s advocaat Mark de Hek zelfs over 550 nakomelingen – al is dit vermoedelijk wereldwijd.
Nadat duidelijk is geworden dat zij het als enige moeder via de rechter opneemt tegen Jonathan, is Eva bedolven onder de reacties. ‘Het maakt ontzettend veel los’, merkt Eva. ‘De meeste moeders staan hier achter. Een paar zijn het er niet mee eens, omdat hij bij hen de indruk heeft gewekt dat ik boos ben en dit misschien uit wraak doe. Maar dat is helemaal niet zo.’
Want of ze nu wel of geen gelijk krijgt van de rechtbank, ze wil in elk geval tegen haar kind kunnen zeggen dat ze alles heeft gedaan om duidelijkheid te krijgen over waar de wettelijke grens voor een spermadonor ligt. ‘Zodat mijn zoon dat zelf niet hoeft te doen later. Laat hem maar lekker bezig zijn met zijn halfbroers en -zussen. Dat is al ingewikkeld genoeg.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden