Het aardige van een balkon met planten voor bijen en andere bestuivers is dat je na een paar jaar patronen gaat ontdekken en herkennen. Zo stond ik er eind februari bovenop toen de eerste gehoornde metselbijen het bijenhotel verlieten, net toen de eerste biologische krokussen en de druifhyacinten in de plantenbakken in bloei stonden. De opgewonden mannetjes vlogen op en neer tussen nectarrijke bloemen en het hotel, om daar te wachten op de komst van de eerste vrouwtjes. Een maand later volgden de rosse metselbijen. En twee weken geleden zag ik de eerste patrouillerende gewone sachembij in een rechte streep over de volle breedte van het balkon scheren. Geen toeval, want het gevlekt longkruid stond net in bloei. Van vorige jaren wist ik: dan laat de gewone sachembij niet lang op zich wachten. Inderdaad vloog hij ogenschijnlijk doelgericht op het longkruid af. Later volgden meer mannetjes. Gewone sachembijen zijn vroege vliegers, en moeten het dus hebben van vroege bloeiers. De sachembijen hebben een lange tong, waarmee ze bij bloemen met een diepe kelk, zoals het longkruid en de paarse dovenetel, toch de nectar kunnen bereiken. Het is in millennia tijd allemaal op elkaar afgestemd.
De gewone sachembij is een grote bij, nauwelijks kleiner dan sommige hommels. Hij is de meest algemene onder de sachembijen. Het mannetje heeft een geel voorhoofd en harige poten. Vandaar de Nederlandse naam: sachem komt van opperhoofd, in indiaanse talen, en de harige pootjes doen wat denken aan de wolvenstaarten waarmee indianen hun kledij versierden. De pluimen aan de pootjes hebben bij de bijen nog een andere functie, aldus Menno Reemer van EIS Kenniscentrum Insecten: ‘De mannetjes strelen daarmee de antenne van het vrouwtje bij de paring. Dat is blijkbaar opwindend.’
Inmiddels vliegen er hier dagelijks mannetjes voorbij, de vrouwtjes laten nog even op zich wachten. Het patrouilleren van de mannetjes is een van de methoden om straks een vrouwtje te ontdekken en te veroveren. Vaak laten de mannetjes ook geursporen achter op planten. Op die feromonen komen vrouwtjes dan weer af.
Ergens bij mij in de buurt hebben de gewone sachembijen hun nesten, maar waar? Niet in de bijenhotels, daar maken sachembijen geen gebruik van. Gewone sachembijen komen verspreid over heel Nederland voor. Ze graven nesten in groeves, op steile plekken, aan bosranden, rivieroevers, oude voegen in muren, dijken. Je kunt de gewone sachembij inmiddels ook echt een soort van de stad noemen. In Amsterdam, hier dus, doen wilde bijen het sowieso best goed de laatste twintig jaar. Bij de laatste inventarisaties van EIS werden 120 verschillende soorten geteld. ‘Er is meer aandacht voor bestuivers in het beheer van het stedelijk groen,’ aldus Menno Reemer. Ook bestrijdingsmiddelen zijn al een tijdje taboe. ‘Je kunt zeggen dat de stad een toevluchtsoord is geworden. Op het platteland gaat het een stuk minder.’
De gewone sachembij nestelt in de stad in parken, in tuinen, aan randen van gebouwen en ook op andere beschutte plaatsen. Soms zelfs in plantenbakken, zo lees ik in een studie van onderzoeker Anne Jan Loonstra, die in Groningen de ontwikkelingen in een aantal nesten nauwgezet beschreef. Sachembijen leven solitair, de moeder doet alles zelf. Maar ze nestelen vaak wel met meerdere families in een complex van nesten, op een plek die steeds opnieuw wordt gebruikt.
Intussen wordt het alweer aardig druk op het balkon, niet alleen met sachembijen. En ben ik toch weer blij dat ik de planten heb laten staan. Want waar zouden deze gewone sachembijen zijn zonder mijn twee nietige exemplaren van het gevlekt longkruid en de paarse dovenetel?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden