Nog nooit kwamen er in de eerste drie maanden van het jaar zoveel migranten aan in Italië als in 2023: 27 duizend. Dat zijn er ongeveer drie keer zoveel als vorig jaar in dezelfde periode, en ook meer dan tijdens de hoogtijdagen van de Europese vluchtelingencrisis in 2015-2016.
Daar kan de zeer rechtse regering in Rome tot haar eigen spijt niet veel aan veranderen. Want als de afgelopen weken één ding duidelijk hebben gemaakt, dan is het dat hun stoere taal rondom migratie weinig invloed heeft op het aantal vertrekkende bootjes. Die komen momenteel vooral uit Tunesië, dat in een diepe economische en politieke crisis zit, en zetten in groten getale koers naar het Siciliaanse eilandje Lampedusa.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Ook de noodtoestand zal daarop vermoedelijk weinig effect hebben, maar het uitroepen ervan dient een dubbel doel. Ten eerste is het een bestuurlijke maatregel, die het voor de regering van Giorgia Meloni eenvoudiger maakt om 5 miljoen euro extra steun te sturen naar de regio Sicilië, waartoe Lampedusa behoort. Die moet helpen om opvangprocedures sneller en beter te laten verlopen. Ook zal er een speciale commissaris aangesteld worden om dat in goede banen te leiden.
Daarnaast gaat er symbolische waarde uit van de noodtoestand. We zijn wel degelijk druk bezig, lijkt de in oktober aangetreden regering tegen het eigen electoraat te willen zeggen. Maar nu ze op het pluche zit, blijkt ook voor Meloni de realiteit complexer dan verkiezingsbeloftes over ‘zeeblokkades’ deden geloven. Tijdens de persconferentie van minister Nello Musumeci (Burgerbescherming & Zeezaken) klonk bovendien het bekende zinnetje waarmee Italiaanse regeringen al jaren elke verklaring over migratie afsluiten: de Europese Unie moet meer doen om het probleem op te lossen.
Terecht of niet, het wijzende vingertje richting Brussel is inmiddels vooral een vast onderdeel in de rituele dans van het al jaren vastgelopen Italiaanse migratiebeleid. Bovendien is het nog maar de vraag hoe gerechtvaardigd de Italiaanse noodkreten eigenlijk zijn. In Italië komen wel veel mensen aan, maar het aantal asielaanvragen per 100 duizend inwoners ligt er lager dan in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Nederland, of Spanje.
Dat komt omdat veel vluchtelingen zonder te worden geregistreerd doorreizen, terwijl ze volgens het Dublin-akkoord eigenlijk asiel moeten aanvragen in het eerste EU-land waar ze aankomen. Het is al jaren hét twistpunt tussen Noord-Europese landen en Italië, dat ongeacht de politieke kleur van de regering weinig moeite doet om doorreizen te voorkomen.
Verder is het een publiek geheim dat de illegale migranten die wel in Italië blijven vaak eindigen als landarbeider op de velden, waar ze tomaten, sla of radijsjes plukken tegen hongersalarissen waarvoor geen Italiaan hetzelfde werk wil doen. Zonder illegale migratie zou een deel van de Italiaanse economie tot stilstand komen; het is een andere ongemakkelijke waarheid die de noodkreten van Rome aan Brussel iets potsierlijks geeft.
Intussen schrikken de Italianen zelf allang niet meer van het woord ‘noodtoestand’, dat ze met grote regelmaat horen. Tussen 2013 en 2020 werd de noodtoestand maar liefst 127 keer uitgeroepen, meestal vanwege natuurrampen en met hetzelfde hoofddoel als nu: snel geld kunnen sturen naar de regio in problemen, zonder veel bureaucratische tussenkomst. Het uitroepen van de noodtoestand rondom het migratiedossier is minder gebruikelijk, al deed de laatste regering Berlusconi - waarin Meloni minister was en de nu optredende Musumeci staatssecretaris - hetzelfde in 2011.
De noodtoestand gaat in elk geval zes maanden duren. Daarin zal Rome ongetwijfeld nog vaker aan de Brusselse boom schudden en de nodige miljoenen zuidwaarts sturen, maar een structurele oplossing blijft voorlopig even ver uit beeld als voorheen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden