De inflatie lijkt net zo snel te verdwijnen als ze gekomen is. In maart bedroeg de inflatie 4,4 procent, een maand eerder was dat nog 8 procent. Zoals de energieprijzen anderhalf jaar geleden de inflatie opstuwden, drukken de energieprijzen nu het prijsniveau. De lonen zijn bezig een inhaalslag te maken. In het eerste kwartaal van 2023 stegen de cao-lonen met gemiddeld 5 procent.
Heleen Mees is econoom. Ze schrijft om de week een wisselcolumn met Harriet Duurvoort.
Eind goed, al goed, zou je denken. Maar de onderliggende oorzaken van de inflatie zijn niet weggenomen. De wereldwijde lockdowns, de verschuiving van de consumptie van diensten naar duurzame goederen en de sterke afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers leidden tijdens de pandemie tot aanzienlijke verstoringen in de bevoorradingsketens. Die leidden op hun beurt tot een flinke stijging van de producentenprijzen.
Hoewel de pandemie een typische zwartezwaangebeurtenis is, dat wil zeggen dat de kans erop klein is maar de gevolgen groot, zijn producenten zich bewuster geworden van het risico dat een pandemie zich kan voordoen. Bovendien heeft de pandemie, door haar ontwrichtende karakter, de aandacht gevestigd op andere mogelijke economische schokken, zoals schokken die verband houden met klimaatverandering.
De Russische invasie van Oekraïne heeft laten zien hoe gevaarlijk het is om je afhankelijk te maken van één leverancier, zoals Europa deed met Russisch gas. Bedrijven kijken niet langer alleen naar waar ze tegen de laagste kosten kunnen produceren, maar ook hoe ze de productieketen schokbestendig kunnen maken. Daarom zijn bedrijven bezig om grotere voorraden aan te leggen en de bevoorradingsketens geografisch te spreiden.
Volgens het Internationale Monetaire Fonds kwamen de termen reshoring, onshoring en nearshoring in 2022 ruim tien keer zo vaak voor in jaarverslagen als in 2019. Daar kan het woord friendshoring aan worden toegevoegd nu de Amerikaanse minister van Financiën, Janet Yellen, Amerikaanse bedrijven heeft opgeroepen om alleen nog maar te investeren in ‘vertrouwde landen’. Yellen wilde niet zeggen wat vertrouwde landen zijn, maar China behoort daar duidelijk niet toe.
De VS streven een ontkoppeling van China na omdat het land met zijn snelle technologische vooruitgang de VS naar de kroon steekt. Het Amerikaanse verbod om geavanceerde chips en de machines die nodig zijn om die chips te produceren aan China te leveren, dreunt nog na in Beijing. De vraag is niet óf, maar hóé China zal terugslaan.
China zou de export van zeldzame metalen, waarop het nu vrijwel een monopolie heeft, aan banden kunnen leggen. Zeldzame metalen zijn onmisbaar in onder meer batterijen voor elektrische auto’s en windturbines. China is ook goed voor bijna eenvijfde van de wereldproductie van laagwaardige chips die in grote hoeveelheden worden gebruikt in auto’s (zo’n 1.200 stuks per auto) en elektronische apparatuur. Zonder de goedkope chips uit China zou de prijs van veel producten flink omhooggaan, of de functionaliteit omlaag.
Nog problematischer wordt het als China dodelijke wapens gaat leveren aan Rusland, of als China door middel van dwang een einde maakt aan de autonomie van Taiwan. Dat eerste zou tot een totale handelsoorlog leiden tussen de VS en China, dat laatste mogelijk tot een echte oorlog. Die zou niet alleen veel mensenlevens eisen, maar ook grote gevolgen hebben voor de levensstandaard in het Westen. De Taiwanese chipfabrikant TSMC produceert 60 procent van alle chips ter wereld, en 90 procent van de meest geavanceerde chips.
Ook zonder verdere escalatie zullen reshoring, onshoring, nearshoring en friendshoring de prijzen in het Westen onder druk zetten. Er moet immers nieuwe productiecapaciteit worden gecreëerd, wat kosten met zich meebrengt. Bovendien zullen de arbeidskosten hoger zijn dan in China, of de arbeidsproductiviteit lager. De arbeidsmarkt in het Westen is zo krap dat het de vraag is of bedrijven hier voldoende personeel kunnen vinden. Apple-topman Tim Cook zei tien jaar geleden al dat het niet mogelijk was om de iPhone in de VS te produceren, vanwege een gebrek aan menskracht.
Omdat de wereld onder onze ogen aan het versplinteren is, zullen de centrale banken in de VS en de eurozone alle zeilen bij moeten zetten om het inflatiedoel van 2 procent te halen.
Source: Volkskrant