GroenLinks zette zichzelf meteen buitenspel bij de formatie in Drenthe. Lijsttrekker Sam Pormes liet verkenner Astrid Nienhuis direct na de verkiezingen weten dat zijn partij niets ziet in samenwerking met grote winnaar BBB. ‘De afstand tussen ons en BBB is bijna niet te overbruggen’, verklaart Pormes. ‘Als zij vasthouden aan hun Tienpuntenplan Stikstof, blijft Drenthe gewoon op slot zitten. Ruimte voor nieuwe vergunningen komt er alleen als je de stikstofuitstoot snel vermindert.’
Hoe anders ligt dat voor de Drentse PvdA. Provinciaal lijsttrekker Yvonne Turenhout ziet juist wel mogelijkheden voor samenwerking met BBB. Nienhuis adviseert in Drenthe een coalitie van BBB, VVD, CDA en PvdA. Als de coalitiebesprekingen slagen, is de PvdA straks de enige linkse partij in een verder rechts college.
BBB heeft overal dezelfde twee ‘breekpunten’ geformuleerd: niet meewerken aan gedwongen uitkoop van boeren en ook niet aan halvering van de stikstofuitstoot voor 2030. Turenhout denkt daar genuanceerd over. ‘Zelfs de Natuur- en Milieufederatie in Drenthe vindt dat het kabinet die standpunten moet laten vallen. Als je bereid bent daar wat soepeler mee om te gaan, is er veel mogelijk. Op sociaal-maatschappelijk terrein zien we veel raakvlakken met BBB. Die partij is volgens het Kieskompas best links.’
De Drentse PvdA distantieert zich met zijn stikstofstandpunt van de landelijke partijlijn. In de Tweede Kamer betogen PvdA en GroenLinks dat het kabinet moet vasthouden aan 2030. Ook willen ze dwangmaatregelen voor boeren niet uitsluiten. In de Eerste Kamer wordt dat standpunt uitgedragen door een gefuseerde Senaatsfractie. Ondertussen droomt de top van beide partijen van fuseren tot een grotere partij, die hopelijk meer macht kan uitoefenen. In Zeeland stonden GroenLinks en PvdA al met één kandidatenlijst op het stembiljet.
In andere provincies gaat de broederliefde minder diep. Daar leggen formaties juist de onderlinge verschillen bloot. In vier van de tien provincies waar de verkenningsfase is afgerond gaat de PvdA met BBB coalitieonderhandelingen aan, maar valt GroenLinks af. Behalve in Drenthe geldt dat in Friesland, Groningen en Limburg.
De kans is groot dat GroenLinks in sommige provincies oppositie gaat voeren tegen een PvdA-BBB-college. Voor de landelijke fracties op het Binnenhof, die vanaf nu met één mond spreken, kan dat pijnlijk zijn. De rechtse partijen in het parlement, inclusief BBB, kunnen partijleiders Jesse Klaver en Attje Kuiken daar straks heerlijk mee jennen.
In GroenLinks-gelederen klinken cynische geluiden over opportunisme van de provinciale PvdA’ers. De teneur is dat bestuurderspartij PvdA de lokroep van de macht niet kan weerstaan en de groene idealen verkwanselt voor een zetel in het provinciebestuur. Oud-fractievoorzitter in Sittard-Geleen Jan Muijtjens fulmineert op Twitter: ‘In vier provincies laat de PvdA GroenLinks in de steek, omdat BBB geen sterke groene partner wil.’
Pormes verbaast dit niet. ‘De PvdA is altijd een grote partij geweest. In gemeenten hadden ze soms de absolute meerderheid. Daardoor ontstaat een bepaalde machtscultuur. GroenLinks is in het noorden meestal een kleine oppositiepartij. Op gemeenteniveau is er veel verschil in stemgedrag. GroenLinks-raadsleden voelen hier geen band met de PvdA. Ik hoor ze vaak klagen over PvdA-bestuurders: ‘Samenwerken is een ramp; ze zijn helemaal niet solidair’.
Yvonne Turenhout en de Flevolandse PvdA-lijsttrekker Abassin Nessar beamen dat sociaal-maatschappelijke agendapunten als betaalbaar wonen en werkgelegenheid voor de PvdA soms zwaarder wegen dan klimaat en natuur. Volgens Nessar gaat het om ‘accentverschillen’. Turenhout is iets uitgesprokener. ‘Ín Zuidoost-Drenthe hebben wij een klassiek rode achterban die anders over milieubeleid denkt dan GroenLinks. Daar leeft vaak het gevoel dat je niet groen kunt doen als je rood staat.’
SGP-Kamerlid Chris Stoffer, verkenner in Friesland, zag dat verschil ook. ‘De PvdA is daar een ouderwetse sociaal-democratische partij, geworteld in de leefwereld van de gewone arbeiders.’ Bert Wassink, een GroenLinks-wethouder die betrokken was bij de formatieonderhandelingen: ‘Ik denk dat de PvdA heel graag wil meebesturen en daarom bereid is concessies te doen. Zij denken: als we vasthouden aan GroenLinks, hebben we daar alleen maar last van. GroenLinks staat voor groene waarden en daar hechten de bondgenoten toch minder aan.’
Dat laatste is waarschijnlijk ook de inschatting van BBB. Het valt op dat BBB in meerdere provincies bezwaren heeft geuit tegen een coalitie met GroenLinks, maar de PvdA als gesprekspartner niet uitsluit of zelfs omarmt.
Oud-GroenLinks-partijvoorzitter Henk Nijhof vindt het ‘niet verstandig’ van de PvdA om in een overwegend rechtse coalitie te gaan zitten. Voor de fusieplannen tussen GroenLinks en PvdA is dat niet bevorderlijk, zegt hij. ‘De PvdA moet dan stikstofbeleid verdedigen waar GroenLinks tegen is. Dat helpt niet bij het kweken van onderling vertrouwen.’
De huidige partijvoorzitters houden zich op de vlakte over de verwijdering die zich in sommige provincies aftekent. ‘Als landelijk bestuur juichen we samenwerking toe, maar de provinciale afdelingen bepalen zelf hoe ze daar vorm aan geven’, reageert GroenLinks-voorzitter Katinka Eikelenboom. Esther-Mirjam Sent (PvdA) vindt het ‘prematuur om te speculeren op mogelijke uitkomsten’ van het formatieproces.
In Limburg wil de PvdA nog steeds met GroenLinks samenwerken, ook nu de laatstgenoemde niet meedoet aan de formatieonderhandelingen. De onderlinge banden zijn warm, bezweert PvdA-lijsttrekker Jasper Kuntzelaers. Volgens hem stemt de PvdA in Limburg zelden anders dan GroenLinks. Een van die keren betrof de uitbreiding van autofabriek NedCar. Om plaats te maken voor de nieuwe fabriekshal moest in 2021 de helft van het eeuwenoude Sterrebos wijken. Met het oog op de werkgelegenheid, die volgens Nedcar in gevaar kwam als de uitbreiding niet doorging, stemde de PvdA voor. GroenLinks stemde tegen.
Vorige week werd bekend dat Nedcar aanstuurt op een massaontslag. De productieorders die de nieuwe fabriekshal noodzakelijk maakten, kwamen er nooit. Het Sterrebos is inmiddels gekapt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden