In een van de duurste straten van Amsterdam, direct aan het Vondelpark, bevindt zich een statig herenhuis dat wat allure betreft niet onderdoet voor de rest van het rijtje. Toch springt het pand op Vossiusstraat 16 in het oog. Aan het balkon op de eerste etage hangt een spandoek met een rat. Op zijn harige rug prijkt het anarchistenteken.
Het geeft een indicatie van wie zich achter de imposante voordeur bevindt: niet de steenrijke Russische eigenaar, Arkady Volozj, die het pand in 2018 en 2019 in etappes opkocht voor 3,4 miljoen euro, maar een groep krakers. In de ruimte die Volozj voor ogen had als woonkamer – de verbouwing was nog in volle gang – worden nu benefietavonden georganiseerd om geld op te halen voor goede doelen.
Op de bank in de rommelige zithoek, die uitzicht biedt op politieke leuzen op de muren, zitten vier bewoners. Ze ogen relaxed, maar geven aan nerveus te zijn. Woensdag dient namelijk het hoger beroep dat Volozj heeft aangespannen nadat hij in november een kort geding had verloren om het pand te laten ontruimen. ‘Als we verliezen, komen we alsnog op straat te staan’, zegt een jongen met roze haar.
Hij wil, net als de rest van de bewoners, niet met zijn naam in de krant. Ook details, bijvoorbeeld hoeveel mensen er precies in het pand wonen, worden achterwege gelaten. Het zou de zaak negatief kunnen beïnvloeden, vrezen ze. Bovendien: kraken is een strafbaar feit.
Dat de krakers desondanks al een half jaar in het zes verdiepingen tellende pand (van ruim 400 vierkante meter) verblijven, heeft alles te maken met het feit dat de in Israël verblijvende Volozj sinds vorig jaar zomer op de Europese sanctielijst staat. Als voormalige topman van de Russische zoekmachine Yandex, dat kantoor houdt in Amsterdam, heeft hij volgens Brusselse ambtenaren Kremlinpropaganda verspreid en kritische zoekresultaten over onder meer de Oekraïense oorlog weggefilterd.
Volozj heeft zijn functie bij Yandex inmiddels neergelegd, maar staat nog altijd op de sanctielijst. Al zijn tegoeden en bezittingen zijn bevroren. Dit geldt ook voor het huis in de Vossiusstraat, dat staat geregistreerd op een onderneming die is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden.
Deze eigendomsconstructie is voor gesanctioneerde personen een beproefde methode om hun bezit of inkomsten buiten het zicht van de autoriteiten te houden, stelt sanctierechtadvocaat Heleen over de Linden. Ze is een van de twee advocaten die de huidige bewoners van de Vossiusstraat bijstaat. ‘In het kadaster kom je niet tegen dat er achter zo’n belastingparadijsvennootschap een Russische oligarch zit. Pas als er een klokkenluider is of als journalisten gaan wroeten, komt deze informatie boven water.’
In dit geval onthulden NRC en de Groene Amsterdammer begin oktober dat de Rus een miljoenenpand in de hoofdstad bezit, maar volgens de advocaat van Volozj, John Wolfs, is hiervan ‘keurig opgave’ gedaan bij de autoriteiten. Het ministerie van Financiën kan om privacyredenen niet bevestigen of dit klopt.
Voor de krakers was de publicatie aanleiding om het pand eind oktober binnen te dringen. De reden is tweeledig, legt een bewoner uit, terwijl ze een sigaretje rolt: ‘Het is onmogelijk om in Amsterdam betaalbare woonruimte te vinden, maar het is ook een politieke actie, tegen de oorlog in Oekraïne.’
De kraak, zo vult de jongen met roze haar aan, is ook gericht tegen buitenlandse investeerders die in grote steden panden opkopen, laten opknappen en voor veel geld verkopen. Of lange tijd leeg laten staan, zodat de waarde vanzelf omhoog schiet. ‘Terwijl er een keiharde wooncrisis is.’
Advocaat Wolfs zet zijn vraagtekens bij de politieke motivering van de krakers. ‘Ze hebben een familiehuis gestolen en omgevormd tot een persoonlijke nachtclub, waar hardcorebands komen en veel alcoholische drank wordt ingeslagen’, zegt hij. De buurtbewoners zijn de krakers volgens hem ‘spuugzat’ en zouden wekelijks melding van geluidsoverlast doen, wat de politie ‘in het kader van privacy’ niet kan bevestigen.
De krakers stellen op hun beurt dat ze juist veel rekening met de ‘nette’ buurt houden. Hun activiteiten, die naast bandjesavonden bestaan uit lezingen, workshops en discussieavonden, zijn doordeweeks om 22 uur afgelopen en gaan in het weekend tot uiterlijk middernacht door.
Hoewel huisbazen zich in zaken tegen krakers vaak met succes weten te beroepen op het eigendomsrecht, ligt dat in dit geval anders. Zolang Volozj op de sanctielijst staat, zo motiveerde de rechter tijdens het kort geding in november, zal hij het pand niet mogen betrekken, waardoor ‘onrechtmatige leegstand’ dreigt.
Bovendien zou de grootscheepse verbouwing erop wijzen dat Volozj voornemens was het pand te verhuren of te verkopen, wat in strijd is met de sanctieregels. Het herenhuis is namelijk opgedeeld in drie afzonderlijke woonruimten, die ook apart staan geregistreerd.
Volgens zijn advocaat Wolfs heeft Volozj het pand louter aangeschaft voor persoonlijk gebruik en mag hij er op basis van Europese regels gewoon gebruik van maken. De Rus beschikt over een zogeheten ‘gouden paspoort’ uit Malta en mag daarmee in de EU wonen. Omdat hij op de sanctielijst staat, stuit hij op een inreisverbod, maar dat geldt niet voor zijn directe familieleden: zijn vrouw, zes kinderen en twee kleinkinderen. Zij zijn dol op de ‘levendige, open Europese stad met zijn geweldige culturele bezienswaardigheden’, aldus de advocaat.
Wolfs zal tijdens de zitting woensdag beelden inbrengen waarop ‘het asociale gedrag’ van de krakers zichtbaar is, in de vorm van foto’s en video’s van loshangende bedrading, nachtelijke vuurtjes in de tuin, vuilnis en lege flessen.
Vossiusstraat 16 is in de beleving van de krakers een veilige gemeenschap, waar mensen in nood worden geholpen. ‘Het is ons thuis geworden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden