Hashim Thaçi is altijd een streber geweest. In Pristina studeerde hij filosofie én geschiedenis, en daarna in Zwitserland nog eens Internationale betrekkingen én geschiedenis van de Balkan. Toen hij vervolgens opklom in de rangen van het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK, rustte hij niet voordat hij daar de hoogste, machtigste en meest gevreesde leider was van allemaal. En zelfs dat was hem niet genoeg: president zou hij worden, en graag ook nog een staatsman, schrijft The New York Times. En toen hij dat eindelijk was, werd hij gearresteerd.
Meer dan twintig jaar had hij geprobeerd zijn rebellenverleden af te leggen en te leven als een serieus politicus. Toen die twee ten slotte niet meer te scheiden bleken, schikte hij zich in zijn arrestatie, en zijn berechting in Den Haag. Het proces tegen Thaçi gaat zijn tweede week in. Deze week presenteert de aanklager het bewijsmateriaal aan Thaçi en zijn drie medebeklaagden.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij oorlogsverslaggever en correspondent in Oost-Europa en in Zuidoost-Azië.
Thaçi heeft vaker gezegd dat hij voor de strijd in de wieg is gelegd. Zijn grootvader vocht tegen de nazi’s, zijn hele familie vocht na de Tweede Wereldoorlog tegen het communisme. Zijn geboortestreek in Drenica was altijd een broeinest van verzet, en werd bijna vanzelfsprekend de bakermat van het Kosovo Bevrijdings Leger (UÇK). Begin jaren negentig sloot Thaçi zich daarbij aan, en werkte hij zich snel op tot aan de top.
Gevochten werd er toen nog niet. Ibrahim Rugova was destijds de onbetwiste leider van de Kosovaren. Rugova was hun ‘schaduwpresident’, die geloofde in geweldloos verzet, wat hem in het buitenland de bijnaam ‘de Gandhi van de Balkan’ opleverde.
Thaçi vond dat niets. Gewapende strijd was volgens hem de enige manier om de Serviërs te verslaan: ‘Het Servische regime laat zich niet tot vrede bewegen met glimlachen en knuffels.’ ‘De slang’ noemden zijn mannen hem, omdat hij er altijd weer in slaagde te ontsnappen aan de Serviërs, die er op uit waren hem te doden. Hij werd alom bewonderd om zijn taaiheid en zijn dapperheid.
Toen Kosovo in 1999 in Rambouillet bij Parijs met Servië onderhandelde over beëindiging van de oorlog, werd de Kosovaarse delegatie niet door Rugova, maar door Thaçi geleid. Thaçi maakte daar grote indruk. Hij gold als the voice of reason, de man met wie je kon praten.
Joe Biden noemde Thaçi later ‘de George Washington van Kosovo’, en Madeleine Albright, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, was helemaal weg van hem. Britten noemden hem de ‘Gerry Adams van de Balkan’, en fans opperden soms zelfs dat Thaçi de Nobelprijs voor de Vrede verdiende.
Rambouillet zelf werd een flop. Thaçi tekende het ‘akkoord van Rambouillet’, maar Servië weigerde, en zou daarvoor worden gestraft met een Navo-bombardement dat het land pas zeven maanden later alsnog op de knieën zou dwingen.
Daarna was Kosovo echt vrij, en kon Thaçi beginnen aan zijn politieke carrière. Dat viel tegen. Kiezers zagen hem als een strijder, niet als politicus. Hij verloor elke verkiezing tegen Rugova, die in 2002 president werd, en in 2004 nog een keer – en verliezen was iets waaraan Thaçi maar met moeite kon wennen. Pas na Rugova’s overlijden in 2006, won hij voor het eerst een verkiezing. In 2008 werd Thaçi, eindelijk, premier.
Net toen hij zich een beetje staatsman begon te voelen, dook zijn oorlogsverleden echter weer op. In 2010 verscheen een vernietigend onderzoeksrapport van de Raad voor Europa, de mensenrechtentak van de Europese Unie, waarin Thaçi de ‘boss’ werd genoemd van een ‘maffia-achtige organisatie’. Het UÇK beheerste volgens het rapport de Kosovaarse prostitutie, en smokkelde olie, sigaretten, wapens en drugs.
Het rapport zou in 2017 leiden tot de oprichting van het Kosovotribunaal (Kosovo Specialist Chambers) in Den Haag. Volgens de Kosovaarse mensenrechtenactivist Bekim Blakaj, was vanaf dat moment duidelijk dat Thaçi zou worden aangeklaagd. ‘Zijn naam werd het meest genoemd.’
Het zou nog tot 2020 duren voor het eindelijk zover was, maar zijn arrestatie kwam niet meer als een verrassing. Volgens de aanklacht is hij verantwoordelijk voor verdwijningen, vervolging en martelingen, en voor bijna 100 moorden, niet alleen op Serviërs, maar ook op tegenstrevers in het UÇK. Ook dat verbaast weinig mensen die hem kennen. Medestrijders vertellen dat de zacht sprekende, pragmatische politicus Hashim Thaçi als leider van het bevrijdingsleger ‘genadeloos en gevreesd’ was.
Zijn arrestatie in 2020 verijdelde ook nog eens een nieuw glorieus moment van Thaçi. De Servische president Aleksandar Vucic en hij zouden in Washington een topontmoeting hebben, en daar met Amerikaanse hulp mogelijk eindelijk de onafhankelijkheid bezegelen. Luttele dagen voor die top werd hij afgevoerd naar Den Haag, en de top werd afgelast. Het tribunaal gaat zeker tot 2025 duren. Thaçi wordt dat jaar 57. Hij verwacht te worden vrijgesproken.
Hashim Thaçi in drie quotes
Ljiljana Smajlovic, journalist en commentator: ‘Elke warlord in voormalig Joegoslavië vindt zichzelf opnieuw uit als liberaal democraat.’
Hashim Thaçi, na zijn arrestatie: ‘De aanklacht tegen mij en mijn medestrijders is een kleine prijs om te betalen voor de vrijheid van ons land en ons volk.’
Thaçi’s favoriete tekst (uit: Englishman in New York van Sting): ‘Confront your enemies, avoid them when you can, a gentleman will walk but never run’ (confronteer je vijanden, vermijd ze als je kan, een gentleman zal lopen, maar rennen zal hij nooit).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden