Cartoonist Al Jaffee, op 10 april op 102-jarige leeftijd in New York overleden, had nogal wat records op zijn naam staan. Niet zo gek voor een man die pas in 2020 met pensioen ging. Tussen 1942 en het jaar van zijn afscheid bij het bekende satirische blad Mad was er eigenlijk geen nummer zonder een tekening van Jaffee. Het leverde hem een vermelding in Guinness World Records op.
Misschien nog ongelooflijker: in de halve eeuw tussen april 1964 en april 2013 was er slechts één nummer van Mad verschenen zonder nieuw materiaal van Jaffee. In Nederland is het werk van Jaffe bekend uit de Nederlandstalige editie van het blad, die tussen 1964 en 1996 verscheen.
Jaffee werd legendarisch met zijn ‘vouwcartoons’, de Mad Fold-in, waarbij het vouwen van de eerste tekening een tweede, verborgen tekening onthulde. De vorm was ooit bedoeld om de uitvouwmodellen van het blad Playboy belachelijk te maken. Verzamelaars van het blad herinnerden zich hoe ze probeerden de grap van Jaffee te onthullen zonder er permanente vouwen aan over te houden. Een ander vast element waarvoor het materiaal nooit opdroogde was zijn rubriek ‘Snappy Answers to Stupid Questions’.
Hij combineerde een subversieve geest met een groot technisch vermogen als tekenaar, die graag complexe machinerieën tekende, die er zonder uitzondering uitzagen alsof ze konden worden nagebouwd. Een aantal van de krankzinnige vondsten uit de langlopende serie Al Jaffee’s Mad Inventions werden jaren later alsnog realiteit.
In de zeven decennia dat hij voor Mad werkte, was hij de favoriete tekenaar en inspiratiebron van uiteenlopende tekenaars als Charles M. Schulz (Peanuts) en Gary Larsson (The Far Side). Schulz (overleden in 2000) schreef over Jaffe: ‘Al can cartoon anything’. Maar ook de nieuwe generatie televisiesatirici als Jon Stewart en Stephen Colbert beschouwden Jaffee als de reus op wiens schouders ze stonden.
Jaffee werd geboren in Savannah Georgia, als oudste in een gezin van Joodse immigranten uit Litouwen. Zijn moeder is waarschijnlijk omgekomen na de inval van Litouwen (waar zij toen verbleef) door Nazi-Duitsland. Vlak voor de oorlog studeerde hij aan de High School of Music & Art, waar hij een aantal van zijn latere Mad-collega’s zou ontmoeten. Zijn eerste tekeningen verschenen in een nummer van Joker Comics in december 1942. Andere bladen waar zijn werk verscheen waren bladen als Timely Comics en Atlas Comics, voorlopers van het latere Marvel Comics. Een van zijn eerste series was Inferior Man, een satirisch commentaar op het het tijdperk van de superhelden, dat toen nog in de kinderschoenen stond.
In de geschiedenis van Mad, Inside Mad (2013), werd Jaffee de ‘onvervangbare belichaming’ van het blad genoemd: ‘slim en dwaas, woedend, maar vol begrip, beschaafd en grof, optimistisch en nihilistisch tegelijk. Enorm geïnteresseerd in hoe dingen werken, maar ontmoedigd door het feit dat ze nóóít werken.’
The Guardian interviewde Jaffee in 2016, vlak voor de Amerikaanse verkiezingen die Donald Trump naar het Witte Huis zou brengen, ter gelegenheid van zijn 96ste verjaardag. Jaffee zag het somber in voor satire en voor de rol van Mad. ‘De claims van politici zijn tegenwoordig zo ridicuul dat het vrijwel onmogelijk is om ze nog uit te vergroten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden