Volgens de participatiewet moeten jongeren in de bijstand voldoen aan strengere regels dan 27-plussers. Zo moeten ze eerst een maand zelfstandig op zoek naar werk of scholing voordat ze een beroep kunnen doen op het vangnet en mogen zij niet bijverdienen. Vorig jaar kondigde Utrecht aan die regels tijdelijk los te laten om jongeren beter te kunnen helpen. Zij kregen ook de mogelijkheid om bij te verdienen. Ondanks de woedende reactie die daarop volgde uit Den Haag, blijft de gemeente dat doen.
Volgens wethouder Werk en Inkomen Linda Voortman (GroenLinks) voorkomt het soepelere bijstandsregime dat jongeren zichzelf verder in de schulden steken en het vertrouwen in de overheid verliezen. ‘We zien ook dat de negatieve effecten die werden verwacht zijn uitgebleven’, zegt Voortman. ‘Het idee was dat het loslaten van de wachttijd een aanzuigende werking zou hebben en jongeren massaal bijstand zouden aanvragen terwijl ze die eigenlijk niet nodig hebben, maar die indruk hebben wij niet.’
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieverslaggever voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Hoewel het aantal jonge bijstandsaanvragers in Utrecht afgelopen jaar met 15 procent is toegenomen (landelijk nam dat met 4 procent af), is dit volgens Voortman geen bewijs dat jonge Utrechters nu ten onrechte op de bank zitten. ‘Voor de jongeren die hulp zoeken, is de bijstand het laatste redmiddel. Het lukt hun zelfs op deze krappe arbeidsmarkt niet een baan te vinden omdat ze complexe problemen hebben. Ik sprak bijvoorbeeld een jongere met long covid en een flexwerker die een ongeluk had gehad.’
Mogelijk verdwijnen deze jongeren in andere gemeenten nog altijd uit beeld als gevolg van de verplichte zoektermijn van vier weken (waarna de gemeente nog 8 weken mag doen over het verwerken van de bijstandsaanvraag). De Arbeidsinspectie concludeerde eerder al dat dit ‘risicovol’ is omdat veel gemeenten jongeren in deze periode kwijtraken: zij verliezen het contact en weten niet wat er met de jongeren gebeurt.
Sinds gemeenten in 2015 verantwoordelijk werden voor de bijstand, bestaan er al grote verschillen in hoe zij hier invulling aan geven (afhankelijk van hoe ‘links’ of ‘rechts’ een college is). Uit onvrede over de hardvochtigheid van de Participatiewet zochten de afgelopen drie jaar steeds meer gemeenten, net als Utrecht, de randen op of gingen eroverheen. Zo konden bijstandsgerechtigden in Tilburg samenwonen zonder te worden gekort op hun uitkering en mochten Amsterdammers bijverdienen naast de bijstand.
Volgens hoogleraar sociale zekerheid Cok Vrooman is het logisch dat gemeenten zich roeren als de nationale wetgeving botst met lokale omstandigheden. ‘De gemeente is er voor de eigen inwoners.’ Toch draagt het ook het risico dat de verschillen tussen gemeenten té groot worden. Want het is moeilijk uit te leggen dat de jongvolwassene in Urk wel een maand moet wachten voor hij bijstand krijgt en in Utrecht niet.
Toch zal deze muiterij waarschijnlijk niet lang meer nodig zijn. Minister Schouten (Armoedebeleid) kondigde al aan de Participatiewet te hervormen. De proef die Utrecht afgelopen jaar heeft gedaan, biedt daarvoor volgens het ministerie ‘belangrijke input’. Zo wil Schouten het makkelijker maken voor gemeenten om af te wijken van de verplichte wachttijd. Het wetsvoorstel daarvoor had afgelopen kwartaal klaar moeten zijn, maar is vertraagd tot de zomer.
Utrecht wil daar niet op wachten. ‘Deze wetgeving wordt op z’n vroegst op 1 januari 2025 van kracht. Dat zou betekenen dat we jongeren twee jaar lang in de kou moeten laten staan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden