N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Stikstofcrisis
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Zeven keer staat het woord ‘vertrouwen’ in het coalitieakkoord dat VVD, D66, CDA en ChristenUnie in 2022 sloten, na bijna een jaar formeren. Het vertrouwen van burgers in politiek was in de gevarenzone terechtgekomen. Het kabinet was gevallen om het toeslagenschandaal. De ‘functie elders’ voor het kritische Kamerlid Pieter Omtzigt (toen nog CDA) had het lelijke gezicht van de politiek onthuld. De formatie werd de langzaamste uit de parlementaire geschiedenis. En de grote problemen die het gevallen kabinet-Rutte III zou moeten oplossen – compensatie van toeslagenouders, de stikstofcrisis, de vastgelopen infrastructuur en woningbouw – waren keer op keer vooruitgeschoven. En goed, er trad uiteindelijk wéér een kabinet-Rutte aan, met precies dezelfde partijen, maar deze keer zou het anders gaan. Herstel van vertrouwen zou centraal staan. En, zoals premier Mark Rutte (VVD) zei bij het aantreden van zijn vierde kabinet, dat gebeurt alleen als burgers zien dat het kabinet regeert, juist in die lastige dossiers.
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Doet het kabinet wat het toen beloofde te doen? Het coalitieakkoord was ambitieus, met vooral veel extra geld voor klimaat- en stikstofbeleid. Maar in de praktijk komt er nog weinig van terecht. De stikstofcrisis verlamt niet alleen bouw- en infrastructurele projecten, maar leidt ook politiek tot stilstand. Het kabinet heeft zichzelf in de modder gereden in dit dossier, en lijkt geen uitweg meer te zien. Sterker nog: het is de vraag of er nog wel een kabinet ís. Na crisisberaad, vorige week vrijdag, kwam het kabinet met een verdeelde boodschap naar buiten. Deze week, tijdens een marathondebat, werd de verdeeldheid openlijk zichtbaar. Het CDA stelt de stikstofreductie met de helft in 2030, zoals afgesproken in het coalitieakkoord, ter discussie. Daarover wil de partij opnieuw gaan onderhandelen. Niet nu, maar over enkele maanden. De meningsverschillen zijn zo groot, dat niet uitgesloten is dat het kabinet dan valt.
Aan alle kanten zit het stikstofbeleid vast. Het probleem is duidelijk: er moet fors minder stikstof geproduceerd worden. Zolang dat niet gebeurt, loopt de natuur ernstige schade op en kunnen talloze projecten door rechterlijke uitspraken niet doorgaan. Het was verstandig dat de coalitie in 2022 afsprak de helft minder stikstof in 2030 te produceren. Maar het CDA, een partij in zwaar weer, is gaan morrelen aan die afspraak. Het begon al met een interview van partijleider Wopke Hoekstra in het AD, vorig jaar zomer, waarin hij dat jaartal „niet heilig” noemde. De klap van de BoerBurgerBeweging bij de Provinciale Statenverkiezingen interpreteerde het CDA als een signaal van de kiezer, én een waarschuwing voor een naderende politieke ondergang. De uitweg is nu dat er gewacht wordt. Op het Landbouwakkoord, waarover de onderhandelingen nog bezig zijn. Op de formaties in de provincies. En op de financiële regelingen die nu al in gang zijn gezet. Rutte sprak de hoop uit dat deze vertragingstactiek zou leiden tot „versnellen” van het stikstofbeleid, maar dat is de kiezer zand in de ogen strooien. De coalitie is diep verdeeld, met name CDA en D66, en in deze impasse gaat er helemaal niets gebeuren. Het is terecht dat het kabinet voorzichtig is met al te boude uitspraken, nu in alle provincies nog geformeerd wordt. Die provincies zullen het beleid uiteindelijk naar eigen inzicht moeten uitvoeren. Maar wat het kabinet nu doet, is op de achterbank plaatsnemen en maar kijken wat er gebeurt. Dat is ongepast. Het kabinet dient voorop te lopen, de doelen te stellen, en duidelijk de context te bieden waarbinnen die doelen gehaald moeten worden. De Rijksoverheid komt niet als laatste aan de beurt, maar als eerste. Onoverbrugbare politieke verschillen op die manier wegpoetsen is nooit een oplossing.
Stikstof was één van de grote problemen die Rutte IV moest oplossen. Het is bedroevend dat in dit dossier zo weinig gebeurt, hoe moeilijk het dossier ook is. En het is tekenend voor het kabinet-Rutte IV, dat bij het aantreden al met een achterstand begon. Een jaar formeren betekent immers een jaar minder regeren. Waar is de beloofde compensatie voor de toeslagenouders? Waar is de afhandeling van het gasdossier in Groningen? Daar komt de stilstand in het stikstofdossier nu nog bij. Daadkracht was nodig om het vertrouwen te herstellen, zei Rutte zelf, maar juist daar ontbreekt het aan. Het kabinet besloot tot uitstel om maar niet te hoeven vallen. Politiek is dat uit te leggen, maar een kabinet is er niet voor zichzelf. Er zal geregeerd moeten worden, lastige keuzes moeten niet steeds worden uitgesteld. Niet alleen de natuur, maar ook het vertrouwen in politiek moet hersteld worden. De vraag dringt zich steeds meer op wat schadelijker is: een missionair kabinet dat niet regeert of een kabinet dat aftreedt en nieuwe verkiezingen uitschrijft.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC