Het aangekondigde einde van het kabinet ging niet door, en dat was te verwachten. Kabinetten vallen niet in gevecht met de oppositie, maar door interne houtrot. De socioloog Pareto bracht al een eeuw geleden de karakteristieken van bestuurlijke houtrot in kaart. Misrekeningen en blunders zijn het symptoom van leiderschap dat niet meer kan omgaan met onvoorziene omstandigheden. Belangrijkste oorzaak is de rekrutering van incompetente bestuurders, die niet in staat zijn hun oogkleppen af te zetten. De casus Nederland ontrolt zich voor onze ogen, met de starheid waarmee men zich vastklampt aan een moeizaam coalitieakkoord.
Pareto zei er niet bij wanneer een kabinet valt. Houtrot te over, maar nog onvoldoende. Na het debat is glashelder dat het CDA nog even mag bungelen met een onmogelijk stikstofplan, en dat D66 en VVD met belangstelling toekijken. Even deed het idee de ronde dat premier Rutte akkoord was met het CDA-heronderhandelingsvoorstel, en dat D66-leider Kaag door de pomp was gegaan. Dat foutieve idee was gebaseerd op de veronderstelling dat het niet botert tussen Rutte en Kaag. De echte tegenstelling is evenwel niet Rutte en Kaag maar Rutte en CDA-leider Hoekstra. Zij kunnen elkaar niet luchten.
Rutte neemt Hoekstra zijn verraad van augustus kwalijk, toen die in De Telegraaf het coalitieakkoord de wacht aanzegde. Rutte is zeer elastisch, maar een woord is bij hem een woord. Wie afspraken breekt, zoals Mona Keijzer over corona, ligt eruit. Daar komt bij dat stikstof Ruttes belangstelling niet heeft. Als het anders moet, ga maar terug naar Brussel, zei D66-fractieleider Paternotte tijdens het debat. Dat is precies wat Rutte heeft nagelaten. Hij spant zich niet in, ook niet in Europa. Rutte heeft naar verluidt één appje over stikstof naar Ursula von der Leyen gestuurd. En dat ook nog via een ambtenaar van Landbouw.
Nu gaan we versnellen met de stikstofaanpak, zei de premier woensdag in overlevingsstand. Waarna het debat uitliep op een motie van wantrouwen die het niet haalde maar wel donkere luchten belooft. Binnenkort presenteert staatssecretaris Van der Burg zijn spreidingswet om gemeenten te verplichten asielzoekers op te nemen. Tot nu toe leunde de coalitie in de Eerste Kamer op de instemming van links. Na de motie van wantrouwen is het zeer de vraag of GroenRood aan de spreidingswet meewerkt. In de nieuwe samenstelling van de Senaat lijkt de wet zelfs kansloos.
Nu al zorgt asiel voor spanningen in de coalitie, ditmaal wél tussen VVD en D66. Voor Mark Rutte is asiel wél een thema waarvoor hij zich inspant. Onlangs werd tijdens zijn bezoek aan Rome een verrassende nieuwe vriendschap geboren met de Italiaanse premier Meloni. Rutte wil met Meloni dat asielaanvragen niet langer in Europa plaatsvinden, maar liefst in Rwanda, naar het voorbeeld van Denemarken. Dat is voor D66 en de ChristenUnie een casus belli.
Je kunt hier nog een Ruttiaanse manoeuvre voor de VVD-bühne in zien, omdat er in Brussel weinig steun voor is. Maar het voorjaar komt dichterbij en daarmee het echte gevaar. In Ter Apel staan alle seinen op rood, het COA voorspelt op de korte termijn een tekort van 25 duizend opvangplekken. Stikstof zie je niet op televisie, maar de beelden van asielzoekers onder de blote hemel en de bijbehorende advocaten in talkshows, zijn voor D66 en Don Ceder van de ChristenUnie een gruwel.
Aan staatssecretaris Eric van der Burg zal het niet liggen, maar zijn dwangwet ontmoet nu al veel weerstand. Gemeenten weten al voor hoeveel asielzoekers ze worden aangeslagen. Zij zijn driftig op zoek naar lege kantoren en terreinen voor noodwoningen, en krijgen ook het bevel extra statushouders te huisvesten. In Alkmaar is het college gevallen over het plan om een tweede Ter Apel in een leeg belastingkantoor te openen. In Velsen werd verlenging van een tijdelijk asielverblijf op een cruiseschip bij een referendum weggestemd; het aanmeldcentrum Bant in de Noordoostpolder gaat ook niet door. Ondertussen lopen de wachttijden voor sociale huurwoningen op; in Zaandam tien jaar, in Zandvoort elf jaar, in Zwolle zeven jaar. Het gemor in het land zal nog toenemen.
Het asielakkoord waarop de spreidingswet steunt, was al gammel. Zoals het CDA hardnekkig volhoudt dat de verplichte uitkoop van boeren niet nodig is, bleef de VVD lang beweren dat gemeenten niet gedwongen zouden worden asielzoekers op te nemen. Uiteindelijk bleek de vrijheid van gemeenten eruit te bestaan dat ze zelf het kantoor of hotel mochten uitzoeken voor het hun opgelegde contingent asielzoekers. Dat heeft de liberale fractie na druk van Rutte geaccepteerd. Nu het ernaar uitziet dat de hele spreidingsoperatie op de mestvaalt ligt, hebben zowel de ChristenUnie als D66 een geweldige meloen te slikken. De vraag is of ze met het thema asiel naar de kiezer durven. De VVD zal niet breken zolang Mark Rutte zich geen regering zonder hemzelf kan voorstellen. CDA breekt evenmin, want dan is er geen CDA meer. De messen worden geslepen bij ChristenUnie en D66.
Source: Volkskrant