Waarom is het dit weekend Pasen en niet vorig weekend of juist volgend weekend? Hein Meijers, auteur van De encyclopedie van nutteloze feiten, wees me op het heerlijke rekenwerk achter de juiste paasdatum.
Pasen wordt per definitie gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan op of na 21 maart. Dit jaar was het na 21 maart voor het eerste volle maan op 6 april, dus valt Pasen op zondag 9 april. Dat klinkt simpel, maar het blijkt niet zo eenvoudig om te berekenen wanneer Pasen valt in een bepaald jaar. De maankalender loopt niet netjes in de pas met onze jaarkalender, die gebaseerd is op een zonnejaar. Om het nog erger te maken bestaan er ook nog eens verschillende manieren om te berekenen wanneer het Pasen is. Zo viert de orthodoxe kerk dit jaar Pasen op 16 april. En er schijnen koninkrijken te hebben bestaan waar twee keer Pasen werd gevierd omdat de koning en koningin ieder hun eigen berekening hanteerden.
Zo was het oorspronkelijk de bedoeling om Pasen te vieren op de eerste zondag na de eerste volle maan na de maartse equinox (de datum waarop de zon loodrecht boven de evenaar staat). Die equinox werd vereenvoudigd naar 21 maart om het allemaal een beetje behapbaar te maken.
De Wikipedia-pagina Date of Easter geeft een lange lijst van rekenmethoden die in de loop der eeuwen zijn gebruikt. Dit artikel is werkelijk fantastisch (tip voor Tweede Paasdag!), het telt meer dan tienduizend woorden en dan heb ik de tabellen, voetnoten en referenties nog niet eens meegeteld. Je zou in hetzelfde aantal woorden ook de data voor de komende drieduizend jaar Pasen kunnen opsommen.
De absolute topwiskundige Carl Friedrich Gauss publiceerde in 1800 een algoritme om de paasdatum te berekenen en bleef daarna jarenlang aankomen met aanvullingen en correcties. Zijn berekening goochelt met maancorrecties, epacta (een benadering voor hoe de maan op 1 januari is) en het gulden getal (de rest die overblijft als je het jaartal deelt door 19 en dat plus 1). Gauss’ methode bevat heerlijke stappen zoals: ‘als d = 29 en e = 6, vervang dan 26 april door 19 april’ – waarbij je om die d en e te vinden eerst een hele reeks berekeningen moet doen.
Het absolute hoogtepunt van de pagina Date of Easter is de grafiek met de verdeling van paasdata voor de complete cyclus van 5.700.000 jaar voordat het patroon zichzelf herhaalt. Daarin zie je dat 19 april verreweg het vaakst voorkomt als paaszondag (misschien wel door die mysterieuze stap van Gauss hierboven). Dit is toch wel tekenend voor het optimisme van de mensheid: we vieren nog geen tweeduizend jaar Pasen, maar iemand heeft alvast uitgerekend wanneer paaszondag zal vallen voor de komende vijf miljoen jaar.
Mocht u ooit stranden in een internetloze zombie-apocalyps én desondanks graag Pasen op de juiste datum willen inplannen, dan zou ik in een oude bibliotheek op zoek gaan naar een tabel met paasdata en niet naar het algoritme waarmee je die zelf kunt uitrekenen.
Source: Volkskrant