De uitspraak van de conservatieve rechter Matthew J. Kacsmaryk kan grote gevolgen hebben, ook voor vrouwen in staten waar abortus legaal is. In juni 2022 herriep het Amerikaanse Hooggerechtshof het vonnis in de bekende zaak Roe v. Wade, dat een nationaal recht op abortus garandeerde. Sindsdien is een lappendeken van verschillende regelingen ontstaan: in sommige staten is abortus toegestaan, in andere verboden, in weer andere aan beperkingen onderhevig.
Rechter Kacsmaryk bepaalde vrijdag dat toezichthouder Food and Drug Administration (FDA) de abortuspil ten onrechte heeft goedgekeurd. De FDA zou informatie over schadelijke bijwerkingen hebben genegeerd. Ook zou zij onvoldoende oog hebben voor de psychologische gevolgen van een medicamenteuze abortus. ‘Veel vrouwen ervaren een intens psychologisch trauma en posttraumatische stress door excessieve bloedingen en het aanschouwen van de resten van hun geaborteerde kind’, schreef in Kacsmaryk in zijn vonnis. Volgens voorstanders van het recht op abortus gebruikte hij taal die gemeengoed is bij anti-abortusactivisten.
Omdat Kacsmaryk de goedkeuring van de pil door de FDA ongedaan maakt, mag zij ook niet worden gebruikt in staten waar zwangerschapsonderbreking is toegestaan. Op korte termijn zal echter niet veel veranderen. De FDA zal in beroep gaan, gesteund door de regering van president Biden. Daarnaast bepaalde rechter Thomas O. Rice in de staat Washington juist dat de abortuspil beschikbaar moet blijven, in Washington zelf en zeventien andere staten die de zaak hadden aangespannen. De kans is groot dat de kwestie uiteindelijk bij het Hooggerechtshof zal belanden, waar conservatieve rechters een meerderheid hebben.
De abortuspil bestaat eigenlijk uit twee pillen. De eerste, mifepriston, belemmert de aanvoer van het hormoon progesteron, waardoor de zwangerschap zich niet meer kan ontwikkelen. De tweede, misoprostol, veroorzaakt contracties in de baarmoeder die de vrucht uitdrijven. De zaak in Texas draaide om mifepriston, maar anti-abortusactivisten hebben aangekondigd dat zij ook een zaak tegen misoprostol voorbereiden.
Meer dan de helft van de abortussen in Amerika wordt met pillen uitgevoerd, in de eerste tien weken van de zwangerschap. Amerikaanse abortusklinieken hebben gezegd dat zij wellicht misoprostol zullen blijven voorschrijven, als mifepriston wordt verboden. Daardoor neemt echter de kans op complicaties en bijwerkingen toe. Ook zullen zij mogelijk meer chirurgische abortussen uitvoeren, maar de capaciteit daarvoor is beperkt.
De abortuspil is een Franse uitvinding die in 1988 voor het eerst in Frankrijk op de markt kwam. In de VS werden de middelen aanvankelijk verboden onder druk van conservatieve politici, maar in 2000 keurde de FDA de abortuspil alsnog goed. Ook in Nederland worden mifepriston en misoprostol gebruikt. Sinds eind vorig jaar mogen ook huisartsen deze middelen verstrekken.
Kacsmaryk is een conservatieve rechter die door president Trump werd benoemd. Voordien was hij onder meer juridisch adviseur van het First Liberty Institute, een conservatieve christelijke organisatie in Texas. De zaak tegen de abortuspil werd aangespannen door een groep christelijke activisten. Volgens voorstanders van het recht op abortus deden zij aan judge-shopping: zij stapten opzettelijk naar de rechtbank in Amarillo, omdat zij wisten dat Kacsmaryk hun zaak zou behandelen.
Ook die kunnen groot zijn. Het is de eerste keer dat een rechter de wetenschappelijk gefundeerde goedkeuring van een medicament door de FDA onderuit heeft gehaald. Volgens Kacsmaryk liet de FDA de benodigde voorzorgsmaatregelen achterwege om het politieke doel van een gemakkelijker toegang tot abortus te realiseren.
Dat is lariekoek, zeggen voorstanders van het recht op abortus. De veiligheid van mifepriston is uitgebreid gedocumenteerd. Het middel wordt al meer dan twintig jaar gebruikt over de hele wereld, zonder grote problemen. Juist Kacsmaryk maakt zich schuldig aan een politieke beoordeling van een geneesmiddel, zeggen zijn tegenstanders. Daarmee versterkt hij het wantrouwen tegen de autoriteiten en de wetenschap. Dat schept een gevaarlijk precedent bij de beoordeling van geneesmiddelen en vaccins in de toekomst, zei president Biden in een reactie: ‘Als deze uitspraak in hoger beroep wordt gehandhaafd, zal er praktisch geen enkel door de FDA goedgekeurd middel zijn dat blijft gevrijwaard van zulke politieke en ideologische aanvallen.’
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur, gespecialiseerd in Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk. Hij is auteur van meerdere boeken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden