Het ene moment ben je student aan de TU Eindhoven, het volgende word je afgeluisterd, van je bed gelicht en gebrandmerkt als terreurverdachte. Onlangs werd hun hele vriendengroep vrijgesproken, maar de verbijstering blijft. ‘Hoe kan het dat niemand heeft gezegd: dit is dom geklets van vrienden onder elkaar?’
Als je anderhalf jaar bent gevolgd door de inlichtingendienst, ben je de paranoia niet zomaar kwijt. ‘Hi, we hebben toch de locatie moeten wijzigen’, appt Samir tien minuten voor de interviewafspraak in de bibliotheek van de TU Eindhoven.
Een half uur later stapt hij een lunchroom binnen in winkelcentrum Woensel, bijna 4 kilometer verderop. ‘We dachten: voor de zekerheid maar even ergens anders afspreken’, zegt Samir verontschuldigend. ‘Ik vermoed dat ze ons nog steeds in de gaten houden.’
Hij is samen met Adil. Die zet een rode Kruidvat-shopper naast zijn stoel neer. Daarin zitten de vierduizend pagina’s strafdossier die het leven van de vrienden de afgelopen jaren op zijn kop zetten.
Samir (19) en Adil (21), studenten ict en Data Science aan de TU Eindhoven, willen niet met hun echte naam in de krant. Ze waren tot voor kort verdachten in het strafproces Dumfries, waarin justitie negen Eindhovense jonge moslims vervolgde voor het deelnemen aan een terroristische organisatie en het trainen voor de jihad.
Het Openbaar Ministerie (OM) kwam de groep in de zomer van 2021 op het spoor via de inlichtingendienst AIVD. Die bespioneerde de jongemannen terwijl zij samen sportten in een garagebox. Volgens de vrienden wilden ze gewoon een beetje in vorm blijven tijdens de coronalockdown. Maar justitie zag hun gesjor aan gewichten als het klaarstomen voor de jihad. Helemaal toen uit afgetapte gesprekken bleek dat de vrienden keken naar executievideo’s van IS en praatten over het doden van politici.
Half maart sprak de rechtbank Rotterdam de hele vriendengroep vrij. Er is geen enkel bewijs dat de mannen plannen hadden voor een misdrijf, ‘en evenmin is duidelijk welk misdrijf dit dan zou zijn’, zei de rechter in het vonnis. Ook is niet gebleken dat de mannen zijn geradicaliseerd. Niet eerder zakte zo’n groot terrorisme-onderzoek bij de rechter zó als een plumpudding in elkaar. Het OM gaat niet in hoger beroep. Met hun advocaten bereiden de vrienden een schadeclaim voor tegen de Nederlandse staat.
Samir en Adil willen nu eenmalig hun kant van het verhaal doen. ‘Want er is de afgelopen jaren veel over ons gepraat, maar niet met ons.’ Ze vertellen waar het volgens hun misging in het strafonderzoek, hoe beeldvorming over moslims daarin een rol speelde en over de grote persoonlijke gevolgen van een onterechte verdenking.
De kat ruikt als eerste onraad, die vroege septemberochtend in 2021. Samir wordt wakker van het geluid van krassende nagels tegen zijn slaapkamerraam. ‘Ik gooide mijn kat de slaapkamer uit en ging terug naar bed’, zegt Samir. Tot beneden de voordeur met een moker wordt ingeramd. Even later duwt de politie Samir geblinddoekt een busje in. Boven Woensel cirkelt een helikopter. Er zijn die ochtend bijna tweehonderd zwaarbewapende agenten op pad om negen jongemannen in te rekenen, onder wie Samirs oudste broer en zijn middelbareschoolvriend Adil. Maar dat weet Samir dan nog niet. Hij heeft überhaupt geen idee waar dit allemaal over gaat.
‘In het arrestantencomplex in Dordrecht mocht ik niemand spreken’, vertelt hij. ‘Tussen vier muren maak je jezelf dan aardig gek. Toen de volgende dag de hulpofficier vroeg of ik wist waarvoor ik was opgepakt, zei ik: geen flauw idee. Ze zei dat ik werd verdacht van deelname aan een terroristische organisatie. Ik dacht: dit moet een prank zijn.’
Zijn vriend Adil zit dan in voorarrest in Rotterdam. ‘Na een paar dagen hoorde ik dat er negen Eindhovense jongens waren opgepakt. Dan zit je in de cel te denken: wie zouden het nog meer zijn? Later ontdekten we dat we allemaal op een ander rijtje namen waren gekomen.’
Want wat door justitie wordt voorgesteld als een hechte vriendengroep van negen, is voor de verdachten een nogal willekeurige greep uit een veel bredere sociale kring van jonge Eindhovense moslims die elkaar kennen van school, studie, sport en de moskee. ‘Sommige vrienden van ons vragen zich nog steeds af waarom wij zijn gearresteerd, en zij niet’, zegt Samir.
De opgepakte mannen, tussen de 19 en 32 jaar, voldoen niet aan het stereotype van de terrorismeverdachte. Het zijn geen getroebleerde jongeren, maar maatschappelijke hoogvliegers met academische studies en goede banen, onder wie twee broers die promoveerden in de natuurkunde. Ook ongekend in terrorismezaken: na hun arrestatie tekenden bijna 1.500 mensen een petitie voor hun vrijlating. Volgens de ondertekenaars gelden de ‘gerespecteerde jongeren’ in hun omgeving zelfs als rolmodel.
Adil kijkt naar Samir: ‘We denken dat het komt door zijn oudere broer. Hij zou eind 2019 een opdracht gaan doen voor justitie, het ontwikkelen van een app. Dan krijg je een AIVD-screening. Hij werd afgewezen voor de baan. Ze zeggen dan niet waarom, maar in die periode zijn ook de eerste taps verzameld.’
Dezelfde broer van Samir, later de hoofdverdachte, is oprichter van een islamitische studentenvereniging. Uit vorig jaar geopenbaarde berichten van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) blijkt dat die de vereniging al in 2018 in het vizier had. De NCTV vond het opmerkelijk dat de studenten een folder bestelden bij Graphic Pencil, volgens de NCTV een jihadistisch ontwerpbureau. Ook viel het de NCTV op dat de studentenvereniging online citaten deelde van de bij jihadi’s geliefde islamgeleerde Ibn Taymiyyah. Al werd niet uitgesloten dat de studenten zich niet helemaal bewust waren van die jihadistische connotaties.
Deze associaties kleuren vermoedelijk wel de blik van de veiligheidsdienst, als die twee jaar later in taps ontdekt dat de Eindhovense mannen kijken naar instructievideo’s van IS.
Dat deden ze om ‘zichzelf te informeren’, zeggen de vrienden nu. Adil: ‘De deskundige in de rechtbank noemde het intellectuele nieuwsgierigheid. Ik denk dat dat klopt. We zijn allemaal jongens van de uni, wij houden van discussiëren.’
Sommige jongens waren bovendien gefascineerd door extreem geweld en zagen IS-filmpjes volgens de rechter als ‘alternatief voor horror- en actiefilms’.
Samirs advocaat zei in de rechtbank dat de jongens waarschijnlijk nooit waren gearresteerd als zij als niet-moslim gewelddadige video’s hadden gekeken. ‘Alles wat met islam te maken heeft, boezemt de samenleving angst in.’
Adil en Samir – beiden op sneakers en in trainingsbroek, de één een zwarte hoodie, de ander een goudgerande bril – weten precies hoe buitenstaanders kijken naar jongens als zij. Adil: ‘Ik heb een baard, ik ga geregeld naar de moskee, ik stem niet. Kijk je dan ook nog IS-video’s, dan is één en één al snel twee.’
Af en toe blikken de mannen om zich heen naar de andere tafeltjes in het café, waar voornamelijk oudere gasten hun tanden zetten in tosti’s en punten appeltaart. Zelf zullen Samir en Adil vandaag niets bijdragen aan de omzet van lunchroom Fifty One – ze vasten vanwege de ramadan.
Samir: ‘Ik ben praktiserend opgevoed, mijn vader nam me altijd al mee naar de moskee. Ik bid vijf keer per dag, ik vast. Een beetje de gemiddelde moslim dus, niet extreem.’
Samir: ‘Dat is gewoon een duidelijke regel in de islam, dat je als man een vrouw niet aanraakt. Net zoals je geen alcohol drinkt. Natuurlijk zijn er genoeg moslims die handen schudden, net zoals er moslims zijn die Kerst en Sinterklaas vieren. Die weten heus wel dat zij iets doen wat volgens de islam niet is toegestaan. Zij kiezen ervoor om daar concessies aan te doen, omdat ze in Nederland leven. Dat mogen ze zelf weten. Maar ik kies ervoor om wel die regels te volgen.’
Samir: ‘Dat is mijn persoonlijke keuze, omdat het onverenigbaar is met de islamitische wet. Er is nu geen politieke partij die niet ingaat tegen islamitische regels. Om een voorbeeldje te noemen: in bijna elk programma staat wel iets over hypotheekrenteaftrek. Dat is al niet verenigbaar met het uitgangspunt dat je als moslim geen rente mag betalen. In islamitische kring is veel discussie over de voordelen die er voor de moslimgemeenschap te behalen zouden zijn bij democratische verkiezingen. Persoonlijk geloof ik daar niet in.’
Adil: ‘Niet-stemmen wordt snel als extreem uitgelegd. Maar gezien de opkomstpercentages zijn er zoveel mensen die niet stemmen. Je moet kijken naar de reden daarachter. Bij ons gaat dat niet om haat tegen de democratische samenleving of zoiets.’
Samir: ‘Ik heb ook vrienden die wel stemmen. Dat moeten ze zelf weten.’
Adil: ‘Het viel in de rechtszaak op dat veel dingen die gewoon conservatief zijn, worden uitgelegd als radicaal. Maar ik kan prima het onderscheid maken tussen de conservatieve islamitische ideologie, en de onzin met geweld die IS daar aan vastplakt. Dat zijn twee verschillende dingen.’
Adil: ‘Als je onze opmerkingen leest van papier, zonder de context te kennen, dan zou ik het misschien kunnen begrijpen. Maar de AIVD heeft alle audiobestanden meegestuurd aan justitie. Wacht, ik laat het je horen.’
Adil rommelt op zijn laptop, reikt de verslaggever oortjes aan. Te horen is het afgeluisterde gesprek dat aanleiding was voor hun arrestatie. Op de achtergrond klinkt de actiefilm Man on Fire. ‘Ooit gezien?’, vraagt Adil met een lach. ‘Best een goeie film. Denze Source: Volkskrant