N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Op de avond van de Provinciale Statenverkiezingen, om kwart over tien, stuurt Frank van der Meijden een appje. „Conclusie vanavond: kloof (Rand-stad)-platteland waarover wij zo vaak hebben gesproken volledig bevestigd…..”
Twee weken later zit de burgemeester van Laarbeek op zijn kantoor in het gemeentehuis. Hij is teleurgesteld, klinkt afgemeten en praat met korte zinnen. „Daar gaan we weer”, zegt hij. Zijn frustratie richt zich op de top van zijn eigen CDA, de landelijke leiders die het contact met burgers verloren hebben. „Het is dunne soep, zoals we hier zeggen. Ze verkopen lucht.”
Hij heeft het over de „absurde stikstofeisen” van het kabinet, die CDA-kiezers in Oost-Brabant massaal naar de BoerBurgerBeweging heeft gedreven. Brabantse boeren, ook in zijn regio, moeten al in de zomer van volgend jaar de stikstofuitstoot van hun stallen drastisch hebben teruggebracht.
In het weekend had Van der Meijden met zo’n 150 onthutste CDA’ers uit de regio gezeten. De zaal was te klein. Iedereen wilde het hart komen luchten op dit „klaaguurtje”. Het verhaal van BBB zou toch eigenlijk het verhaal van het CDA moeten zijn? Wat doen we verkeerd? Van der Meijden had om zich heen gekeken, en had vooral oudere mensen zien zitten.
Vorig jaar zomer vroeg Frank van der Meijden (58) zelf om een gesprek met NRC. Op een congres voor burgemeesters in Utrecht stapte hij op één van de verslaggevers af. Een beweeglijke, afgetrainde man, met kort haar en een donker brilmontuur.
Het was die dag over populisme gegaan, over de vraag waarom kiezers soms in opstand komen. Journalisten en landelijke politici begrijpen dat niet omdat ze onderdeel van „de Haagse stolp” zijn, verweet hij de verslaggever. We zouden moeten langskomen, om te zien hoe hij, burgemeester van een kleine gemeente, last heeft van de grillen van landelijke bestuurders.
Soms ligt het aan verkeerde beleidskeuzes, soms omdat de overheid te laat, of juist helemaal níet ingrijpt. De stikstofcrisis, armoede, het asielbeleid, zware criminaliteit – ze hebben de onvrede groot gemaakt. „In Den Haag maken ze er een puinhoop van, en wij moeten dat vervolgens oplossen.”
Het afgelopen halfjaar voerden we lange gesprekken in zijn werkkamer, op het gemeentehuis van Laarbeek. We mochten meekijken hoe hij zijn gemeente bestuurt. Het mondde uit in zes bestuurlijke lessen voor Den Haag.
Laarbeek (23.000 inwoners) is een verzameling dorpen ten noordoosten van Eindhoven: Beek en Donk, Aarle-Rixtel, Lieshout en Mariahout. Elk dorp heeft een eigen karakter, hoor je. Een gebied van varkensboeren, fruitkwekers en kapelletjes ter ere van Maria, Sint Leonardus en Sint Servatius. Landelijke partijen hebben er nauwelijks iets te zeggen. In de gemeenteraad vind je partijen als Partij Nieuw Laarbeek, De Werkgroep of Algemeen Belang Laarbeek. Frank van der Meijden, een voormalige chef-hofmeester voor Defensie waar hij verantwoordelijk was voor de restauratieve dienst, werd burgemeester in 2016.
In Laarbeek was de grens tussen boven- en onderwereld troebel geworden. Zijn voorganger, burgemeester Hans Ubachs, was daar het slachtoffer van. Hij werd geïntimideerd en gepest door twee wethouders van de machtige Partij Nieuw Laarbeek, concludeerde een onafhankelijke commissie in 2015 in een rapport. Wat het landelijke nieuws haalde: de toenmalige burgemeester liet een antecentenonderzoek verrichten naar een wethouder, wiens broer een café wilde kopen. Ubachs liet na een tip van Justitie voor de vergunning een zogeheten Bibob-onderzoek instellen vanwege mogelijke strafbare feiten, waarna volgens het onderzoek een sfeer van onveiligheid in het college ontstond. Er lekten steeds nieuwe vertrouwelijke documenten uit het college, staat in het onderzoeksrapport, bedoeld om Ubachs onderuit te halen. Ubachs moest vertrekken van de gemeenteraad.
Van der Meijden moest van de commissaris van de koning orde op zaken stellen in Laarbeek. „Als een crimineel zegt dat ik dingen niet mag onderzoeken, dan zet ik hem meteen buiten, daar heb ik geen enkele moeite mee.”
Als een crimineel zegt dat ik dingen niet mag onderzoeken, dan zet ik hem meteen buiten, daar heb ik geen enkele moeite mee
Frank van der Meijden burgemeester Laarbeek
Ondermijning van het lokale gezag was diep doorgedrongen in Laarbeek. Sinds zijn aantreden heeft Van der Meijden dertig drugspanden gesloten, waar wiet of xtc werd geproduceerd. „In één van de dorpen had een grote familie heel veel panden. En een van die panden hadden ze verhuurd, heel klassiek. Daar hebben wij drugs ontdekt, meer dan zevenhonderd wietplanten. Een abc’tje, die gaan we meteen sluiten! In een andere zaak ging een familie met vastgoed op de koffie bij de wijkagent, die al 22 jaar in die wijk werkt. Die familie zegt: ‘We wisten het niet, we kunnen er niks aan doen.’ Nee, zegt de wijkagent, ‘ik denk ook niet dat de burgemeester uw pand echt gaat sluiten, die houdt er wel rekening mee.’” Van der Meijden had de familie uitgenodigd, dat doet hij naar eigen zeggen altijd. „Om hun zienswijze te horen en om uitleg te geven. Nou, in dit geval heb ik het pand gesloten. Ik geloof niet in sprookjes.”
Later kreeg hij een bericht van de politie. „‘Frank, je naam gaat rond in het criminele circuit. Ga nooit op uitnodigingen in.’ Criminelen willen je graag fêteren. En daarna kwamen de bedreigingen. De boodschap: de vorige burgemeester hebben we al laten vertrekken, nu gaat de kop van Van der Meijden er ook af. Twaalf van die brieven heb ik gehad, ik heb twaalf keer aangifte gedaan.”
Van der Meijdens huis werd beveiligd, hij liep een tijd rond met een rode knop, waarmee hij meteen de politie kon alarmeren. Eén keer werd hij op het gemeentehuis bedreigd. „Een Syrische jongen uit het criminele circuit had de hal van het gemeentehuis kort en klein geslagen. Dus kreeg hij een verbod om hier nog te komen. We hadden hier aan tafel een gesprek om hem dat uit te leggen. Ik gaf hem een brief. Hij pakte die brief, scheurde hem doormidden en zei: ‘Ik ga jou doodmaken.’ En hij stond op. En ik ook. De politieagent handelde meteen. Ik heb veel meegemaakt, maar dat maakte de meeste indruk.”
Het is een woensdagmiddag in september 2022. Frank van der Meijden serveert courgettesoep. Hij ziet er gespannen uit. Vanavond moet hij een inspraakavond leiden over een gevoelige kwestie. Van staatssecretaris Eric van der Burg (VVD, Asiel) moet zijn gemeente 115 vluchtelingen opvangen, voor wie op de overvolle aanmeldlocatie in Ter Apel geen plek is. Er is maar één locatie mogelijk: muziekcentrum Het Anker, midden in Beek en Donk, de thuisbasis van de lokale harmonie. Zo’n avond kan snel escaleren. In Bakel, even verderop, had Geert Wilders zich gemeld op een inspraakavond. Van der Meijden: „En dan ben je gewoon verloren.”
Van der Meijden vertelt hoe hij in 2016, toen nog maar net burgemeester, voor het eerst zo’n avond leidde. Een Somalisch gezin met tien kinderen dat in een kraakpand had gewoond, zou een woning krijgen in wat hij een „kwetsbare wijk met veel huurwoningen” noemt. „Die wijk stond op zijn achterste poten. En terecht”, zegt Van der Meijden. „Wij waren onduidelijk geweest.” De wijk was niet betrokken bij het besluit, burgers waren verrast. Dus was een bewonersavond georganiseerd. „Want als het misgaat, dan moet je het uitleggen. Dan moet je zeggen: sorry, mag ik het nog een keer proberen? En wil je me daarbij helpen?”
Toen bleek dat er geen twaalf, maar tachtig inwoners zouden komen, wilden collega’s van Van der Meijden de avond afblazen. Hij weigerde. „Ze hebben een spreekgestoelte voor me klaargezet bij de deur. Zodat ik kon vluchten als het nodig was.” Hij lacht. „Echt waar, zo ging dat hier. Maar ik ging niet vluchten, zeker niet voor boze mensen. We moeten de rode loper uitrollen voor iedereen die vastloopt in het systeem dat overheid heet. En we gaan daarom iedereen persoonlijk welkom heten. Koffie geven, het liefst met gebak, cake mag ook. En ik ga in het midden staan, met een microfoon.’’
Die avond begon spannend. „Het zijn heethoofden, die jongens, het broeide in de zaal. Maar ik heb gezegd: ‘We hebben het hartstikke fout gedaan. Echt. Ik hoop dat u mijn excuses aanvaardt. Daarna liet ik ze stoom afblazen en was de spanning weg. Ik zei: ‘Ik heb jullie ook nodig.’ Aan het einde hebben zich mensen vrijwillig opgegeven om dat Somalische gezin te laten landen. Perfect. Het is geweldig afgelopen.”
Zo gaat het ook in september. Van der Meijden staat bij de ingang van Het Anker. Hij draagt een naamkaartje: ‘Frank. Gemeente Laarbeek.’ Iedereen die binnenkomt krijgt een hand en hoort hetzelfde. „Welkom, fijn dat je er bent! De koffie staat klaar.” Hij spreekt burgers aan bij naam, geeft schouderklopjes. En hij weet al wie fel tegen de komst van de asielzoekers zijn. Nog voor de bewonersavond had hij critici gevraagd om een klankbordgroep te vormen, hij had ze uitgenodigd op het gemeentehuis om over hun zorgen te komen vertellen. En van zijn communicatiemedewerkers had Van der Meijden een uitdraai gekregen van de Facebookprofielen van tegenstanders die zich daar hadden uitgesproken. Hij kon ze herkennen.
We moeten de rode loper uitrollen voor iedereen die vastloopt in het systeem dat overheid heet
Frank van der Meijden burgemeester Laarbeek
„Alle vragen mogen gesteld worden, we zullen maximale duidelijkheid geven”, zegt Van der Meijden als de avond is begonnen. Er zijn circa h Source: NRC