Een feestje geven was voor Marrit Steenbergen (23) moeilijker dan het winnen van haar eerste wereldtitel zwemmen, afgelopen december. In het water voelt ze zich vrij. Daar is alles vertrouwd. Naast het bad vond ze het lange tijd eng om op mensen af te stappen, zelfs op teamgenoten.
Er lijken twee Marrit Steenbergens te zijn: de ene werd vier maanden geleden de beste zwemster op de kortebaan (25 meterbad). Naast de wereldtitel op de 100 meter wisselslag was ze goed voor brons op de 100 en 200 meter vrije slag en op de estafette. In augustus was ze al met vier gouden medailles teruggekeerd van de EK langebaan (50 meter). Die Marrit Steenbergen zegt over de toegenomen druk door haar succes: ‘Dat doet me niet zoveel. Ik ben altijd wel vrij relaxed.’
Er is ook een Marrit Steenbergen zonder badmuts, die deze ochtend met een zachtroze trui en opdrogende haren na haar training in het grand café van het zwembad in Eindhoven zit. Deze Steenbergen is introvert. Ze worstelde langere tijd met sociale angst en eenzaamheid. Het topsportleven isoleerde haar. Sinds ze met die gevoelens aan de slag is gegaan, is ze beter gaan zwemmen.
Lisette van der Geest is sportverslaggever en schrijft al ruim tien jaar over olympische sporten als schaatsen, tennis, judo, handbal en zeilen.
Dit heeft Steenbergen nooit tegen iemand gezegd: vooral haar bijbaantje als serveerster een paar jaar geleden in een Italiaans restaurant was een beproeving. Vooraf dacht ze, misschien kan ik mijn wereld vergroten. Eindelijk mensen leren kennen buiten het zwemmen. Maar toen kwam de grootste uitdaging op een plek waar alles en iedereen toch al nieuw was: ’Dan moet je echt naar een tafel lopen om mensen aan te spreken. Echt heel erg eng.’
Na een paar weken was ze er weer weg – ze was te veel topsporter voor een baan in de horeca met bijbehorende late diensten. Vriendschappen kreeg ze er niet bij. ‘Waarschijnlijk ook omdat ik niet zo goed wist hoe ik dat aan moest pakken’, zegt ze nu. Ze praat makkelijk, heel anders dan het bedeesde meisje van weleer. Ze wil open zijn over haar eenzaamheid en verlegenheid. Wellicht anderen steunen. ‘Ik denk dat best veel mensen hier last van hebben. Er zit ook zoveel meer achter een persoon dan alleen de sporter.’
Jarenlang gold Steenbergen, die zich donderdag in Eindhoven plaatste voor deelname aan de WK langebaan in Japan, als het grote talent. De ‘nieuwe Kromowidjojo’ werd ze genoemd, toen ze in 2015 opkwam en de zwemwereld verbaasde met toptijden. Slechts 15 jaar was ze destijds en sneller dan Ranomi Kromowidjojo in haar jongere jaren.
Steenbergen werd geroemd om haar verfijnde techniek. Om haar natuurlijke ligging, hoog in het water. Maar het duurde uiteindelijk zeven jaar voordat ze de belofte waarmaakte. In de tussentijd werd ze gehinderd door een langdurige schouderblessure. Haar drang tot perfectie in alles wat ze deed maakte zowel haar vwo-opleiding als het topsportleven mentaal zwaar.
Ze dacht altijd dat ze goed was in alleen zijn. ‘Dat dat mijn ding was. Ik ben gewoon iemand die op zichzelf leeft.’ Ze groeide op in het Friese Oosterwolde, op zo’n half uur rijden van Heerenveen. Het gezin Steenbergen bestaat uit vier personen, broer Jorn is 2,5 jaar ouder. Allebei gingen ze zwemmen, zij op haar 4de. Al snel bestond een groot deel van het gezinsleven uit zwemmen. ‘Niet zozeer qua prestaties en verwachtingen, maar je bent er snel veel tijd aan kwijt.’
Ze lijkt het meest op haar vader. Hij houdt zich vaker op de achtergrond. Haar moeder en broer zijn socialer. Jorn nam haar vroeger mee op sleeptouw, als ze op pad gingen om in de straat achter met leeftijdsgenootjes te spelen.
Hij maakte vriendjes tijdens vakanties. ‘Dan vroeg hij me mee, dat vond hij leuk, maar ik had daar vaak geen behoefte aan omdat ik dat best eng vond. Dan zei ik dat ik er geen zin in had.’ Soms ging ze na aandringen alsnog mee, andere keren pakte ze een boek.
Vriendschappen uit haar basisschooltijd heeft ze niet, van de middelbare school evenmin. Door topsport wisselde ze meermaals van school: eerst in Friesland, in het derde jaar van haar vwo kwam ze in een topsportklas in Heerenveen terecht.
In de zesde, 17 was ze inmiddels, verhuisde ze naar het topsportcentrum in Eindhoven om daar te zwemmen bij de nationale selectie. ‘Ik had eigenlijk altijd maar een of twee vriendinnetjes. Ging ik naar een nieuwe school dan kreeg ik er daar weer een of twee. Door het zwemmen verwaterde dat steeds.’
Ze lacht om haar eigen uitspraken. Zegt dan: ‘Nu klinkt het meteen alsof ik sociaal niet veel kan. Alsof ik nooit met iemand sprak, of zo.’ Maar ze was vrij jong toen ze in een team kwam met oudere zwemmers. Nooit werd ze gepest. Buitengesloten evenmin. ‘Dat allemaal zéker niet. Maar ik denk dat het vooral mijn eigen gevoel was dat ik daar niet helemaal bij hoorde.’ Vooral groepen intimideren haar, nog steeds wel. Haar wereld is door het zwemmen altijd vrij besloten geweest.
Op haar 21ste was ze uitgenodigd voor de professionele internationale zwemcompetitie ISL. Zwemmers komen er uit in teamverband. Daar had ze voortdurend mensen om zich heen. ‘Ik kwam thuis en dacht: shit. Ben ik weer alleen. Dit is helemaal niet wat ik wil of waar ik me goed bij voel. Als je je daar bewust van wordt, is het nog erger. Ik wist niet hoe ik het moest veranderen.’
Een jaar geleden klopte ze aan bij een psycholoog. Ze kreeg als opdracht op ploeggenoten af te stappen, om bijvoorbeeld te vragen hoe een training ging. ‘Je denkt: o, wat moet ik zeggen? Mensen vinden dit niet leuk, zitten helemaal niet op een vraag van mij te wachten.’ Maar ze leerde dat anderen de interesse wél leuk vinden. Bovendien kwam er vaker een wedervraag.
Sindsdien merkt Steenbergen dat ze makkelijker gesprekken aangaat en beter uit haar woorden komt. Ze voelt zich inmiddels juist krachtig. Het gaat goed. Ze haalt schaatsster Jutta Leerdam aan, die het afgelopen jaar onderwerpen aanroerde waar andere sporters zich niet aan wagen. Over de hinder van haar menstruatiecyclus op sportgebied, over het doorbreken van haar gewoonte om in korte tijd veel af te vallen voor het winterseizoen: ze ziet nu in dat het ongezond was en haar prestaties beïnvloedde.
‘Jutta Leerdam zegt dingen die besproken moeten worden. Dat vind ik mooi.’ Ook Steenbergen vond zichzelf ‘altijd’ te zwaar. Vanaf 2018 at ze jarenlang vaak te weinig, helemaal in combinatie met de acht à tien trainingen die zij wekelijks doet. Ze loopt een groot deel van haar tijd rond in een badpak. ‘Dan ga je vergelijken met anderen. Of je ziet social media en denkt: o, die zijn echt dun.’
Ook dit heeft een link met eenzaamheid. ‘Sinds ik bij een psycholoog loop is het beter geworden. Terwijl we daar niet eens heel erg mee aan de gang zijn geweest. Je zelfbeeld verandert, dan zie je ook minder de dingen die je niet mooi vindt aan jezelf. Als je je niet goed voelt en alleen bent, ga je er van alles bij halen. Ik kan nog steeds op social media kijken en zien hoe dun iemand is. Maar ik zie ook dat ik nu goed zwem.’
Ze is sterker geworden. Ze lacht om zichzelf als ze een ‘stom voorbeeld’ geeft: optrekken aan een stang in de krachttraining kon ze nooit. Nu lukt dat wel. ‘Daar ben ik best trots op.’
Zijn haar verstoorde eetpatroon en de eenzaamheid de redenen voor haar jarenlange mindere prestaties? Deels, denkt ze. ‘Het was een beetje alles tegelijk.’ Haar slepende schouderblessure had ook mentaal invloed. ‘Als je weinig energie hebt, ben je moe, ben je niet de vrolijkste, ga je verkeerd bewegen. Ik zat in een negatieve spiraal.’
Het zwemmen bracht veel. Gaf haar al die jaren houvast. In het water voelt alles vertrouwd, groeide ze uit tot kampioen van de wereld. Ze leert daarnaast veel over zichzelf, meer dan mensen in het dagelijks leven doen, denkt ze.
In haar team in Eindhoven voelt ze zich nu fijn. Haar sociale leven binnen het zwemmen is groter geworden. ‘De groep staat dichterbij me, omdat ik mezelf meer openstel. Ik merk ook dat ik sneller mensen kan bellen.’ Wel zoekt ze nog steeds naar een manier om haar vrije tijd te besteden, vooral in de perioden dat ze minder hoeft te trainen, als haar dagen leger zijn.
In januari gaf ze na lang twijfelen een feestje. Het was een housewarming, een verjaardag en een WK-titelviering in één. Voorheen zette ze nooit door, vreesde ze dat er toch niemand zou komen. Nu besloot ze het erop te wagen. ‘Voor andere mensen klinkt dat waarschijnlijk als iets kleins, maar voor mij betekende het mensen uitnodigen. In mijn eigen huis ook nog eens, de plek die echt van mij is en waar niet zo vaak mensen komen.’
Er kwamen zo’n vijftien zwemmers of oud-zwemmers. Van wie er ook nog eens een stuk of zeven bleven slapen. ‘Dat was zó gezellig. En zo fijn dat mensen zeiden: ‘Tuurlijk kom ik’. Ik ben echt blij dat ik dat heb gedaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar Volkskrant