De Russische grootmeester Garri Kasparov gaat met gemengde gevoelens kijken naar het wereldkampioenschap schaken dat afgelopen vrijdag begon met een openingsceremonie in Astana, de hoofdstad van Kazachstan. De reden voor zijn scepsis: de beste speler van dit moment, volgens sommigen zelfs de beste schaker ooit, is er niet bij.
Vijfvoudig wereldkampioen Magnus Carlsen besloot af te zien van een poging zijn titel nog maar eens te prolongeren. ‘Zo is het een soort van geamputeerd evenement’, verklaarde Kasparov, die zelf van 1986 tot 2005 bovenaan de wereldranglijst stond en ook vijf keer wereldkampioen was.
Het wordt een duel tussen de Rus Ian Nepomniasjtsji (32) en de Chinees Ding Liren (30), vorige zomer de nummers één en twee van het kandidatentoernooi in Madrid. Vanaf zondag 9 tot en met zondag 30 april zullen ze in veertien partijen azen op de vacante troon. Er zijn zeven rustdagen voorzien.
Over de auteur
Rob Gollin is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft sinds 2016 over sport, vooral over wielrennen. Eerder was hij algemeen verslaggever, kunstredacteur en correspondent België.
Over hun vaardigheid op het bord bestaan geen twijfels. Achter de Noor zijn ze de nummers twee en drie op de wereldranglijst. Nepomniasjtsji, die in december 2021 tijdens zijn eerste WK-match ruim verloor van Carlsen, heeft een rating van 2.795, Ding staat op 2.788. Maar Kasparov bromde vorige maand in een uitzending vanuit de Saint Louis Chess Club: ‘De wedstrijd tussen Nepo en Ding wordt een mooie wedstrijd, maar het is geen wedstrijd om het wereldkampioenschap.’
De Nederlandse topschaker Anish Giri, dit jaar winnaar van het Tata Steel Schaaktoernooi in Wijk aan Zee, toont zich flegmatieker. ‘Ik ben wel gewend aan het idee dat Carlsen er niet bij is. De wereldkampioen hoeft niet de best beoordeelde speler ter wereld te zijn. Ik hoorde ooit een wijs gezegde: een wereldkampioen is een speler die het wereldkampioenschap heeft gewonnen.’
Wat de finalisten er zelf van vinden? Nepomniasjtsji in februari in Die Zeit: ‘Ik had me ingesteld op een herkansing. Dat hij niet meer wil, is niet mijn zaak. De wereldtitel is nog steeds dezelfde.’ Ding toonde zich vooral verheugd dat hij om het kampioenschap kan gaan strijden, hij had verwacht dat Carlsen er toch nog voor zou gaan.
Uniek is een abdicatie zonder slag of stoot niet. De Amerikaanse excentrieke schaaklegende Bobby Fischer weigerde zijn titel in 1975 te verdedigen, toen de organisatie van de match tegen Anatoli Karpov niet tegemoet kwam aan al zijn eisen voor deelname.
Bij vijfvoudig wereldkampioen Carlsen ligt het anders: hij heeft er gewoon geen zin meer in. Het lukt hem niet langer zich op te laden voor een langdurige tweekamp, waarin voor hem weinig meer op het spel staat dan alweer een titel. Hij is al wereldkampioen klassiek schaken sinds 2013. In Wijk aan Zee vertelde hij begin dit jaar meer plezier te beleven aan zijn recente titels in rapid en blitz, oneerbiedig gezegd potjes snelschaak.
Nepomniasjtsji en Ding maakten vrijdag hun opwachting in de Winter Garden van het St. Regis Hotel, een ontmoetingsruimte onder een grote glazen koepel, geïnspireerd op de joert, de ronde tent van veenomaden op de steppen van Centraal-Azië.
Dat ze gaan spelen achter geluidwerend glas, neemt niet weg dat de turbulentie in de wereldpolitiek ook de 64 speelvelden raakt. ‘Nepo’ speelt onder neutrale vlag en het Russische volkslied zal niet worden gespeeld. Daarmee geeft de internationale schaakbond Fide gehoor aan de oproep van het Internationaal Olympisch Comité.
Nepomniasjtsji had al stelling genomen. Kort nadat Rusland Oekraïne binnenviel, ondertekende de Rus met andere schakers een petitie tegen de oorlog. In Die Zeit verzekerde hij dat zijn standpunt niet is gewijzigd. ‘Het is een tragedie. Er zijn veel doden gevallen, zowel Oekraïners als Russen. Tegelijkertijd ben ik een Russisch staatsburger en wens mijn land het beste toe.’
Hij noemde het ‘ongelukkig’ dat de Russische vlag niet wordt vertoond. ‘Het is een politieke kwestie. Ik kan daar mee omgaan.’
De tentakels van de oorlog bereikten al de kwalificatie. Ding Liren kon pas meedoen aan het kandidatentoernooi in Madrid, nadat de Fide Sergej Karjakin (33) had geschorst. De op de Krim geboren landgenoot van Nepomniasjtsji stond vanwege zijn verdedigende speelstijl al bekend als ‘minister van defensie’ en had zich nu onomwonden achter de invasie geschaard, met royale steunbetuigingen aan ‘onze opperbevelhebber’ Vladimir Poetin. ‘Ik beschouw gewone Oekraïners als broeders, maar de regering die het eigen volk bombardeert en de nazi’s steunt, verdient natuurlijk straf.’
Niet hij, maar Ding Liren, die door het corona-isolement in eigen land eigenlijk te weinig punten had gehaald om zich te kwalificeren, mocht naar Madrid. De Chinese schaakbond organiseerde ijlings nog wat toernooien zodat hij zijn rating nog wat kon opschroeven.
Dat beide finalisten in Astana afkomstig zijn uit de twee aan Kazachstan grenzende grootmachten die uit zijn op meer bemoeienis met de dictatoriaal bestuurde republiek, valt op te vatten als saillante bijkomstigheid.
Er wordt alweer verder gekeken dan de finale. Op 4 mei begint de Grand Chess Tour, een prestigieuze serie van vijf evenementen, met de Superbet Chess Classic in Boekarest. De twee uit Astana zijn van de partij, net als de grootmeesters ElirezaFirouzja, Giri en Fabiano Caruana. The Guardian suggereerde eind vorige maand dat een wildcard naar Carlsen gaat.
Kasparov, betrokken bij de organisatie, liep er al op vooruit: ‘We hebben de wereldkampioen en de beste speler van deze planeet in hetzelfde toernooi in een maand tijd.’ Sindsdien hangt de vraag boven het schaakbord: zal Carlsen meteen al willen bewijzen dat hij, en niet de wereldkampioen, inderdaad de beste is?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden