Alleen in Groningen, Overijssel en Noord-Brabant zijn de verkenners nog bezig. In de negen andere provincies lopen de coalities die de BBB probeert te smeden ogenschijnlijk ver uiteen. Over links met de PvdA en GroenLinks in Utrecht, Zuid-Holland en Noord-Holland. Over rechts in Zeeland met de SGP en JA21, en in Flevoland mag zelfs de PVV meepraten. Tekstvast benadrukken de BBB-fractievoorzitters dat ze niemand uitsluiten, een ‘open en transparante’ formatie willen en inzetten op een ‘coalitieakkoord op hoofdlijnen’, geen ‘dichttimmerij’.
Een constante: ondanks fors verlies zijn de Haagse coalitiepartijen VVD (acht keer) en CDA (zeven keer) bijna overal de voorkeurspartners van de BBB. Veel provinciale VVD- en CDA-fracties namen al afstand van het landelijke stikstofbeleid. De Drentse verkenner Astrid Nienhuis merkte vrijdag op dat CDA en VVD in Drenthe zich voldoende afzetten tegen het landelijke beleid en dus ‘geen evenknie van hun Haagse partijen zijn’. Provinciale coalitieakkoorden waarin die partijen hun verzet tegen gedwongen uitkoop en het doeljaar 2030 vastleggen, zouden voor de BBB in Den Haag kunnen dienen als breekijzer om de coalitie uit elkaar te spelen.
Over de auteurs
Maarten Albers is algemeen verslaggever van de Volkskrant. Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe.
D66 – in het Haagse stikstofdebat de tegenpool van de BBB – is alleen in Utrecht in beeld als potentiële coalitiepartner. In Zuid-Holland ziet BBB-fractievoorzitter Hans Veentjer het ook niet zitten in de sociaal-liberalen. ‘Die zitten heel erg op die 2030’, zegt hij, verwijzend naar de deadline die het kabinet nu nog hanteert voor de voorgenomen stikstofreductie. Met GroenLinks en PvdA, die net zo goed aan die datum willen vasthouden, gaat hij wel in zee.
Dat de verkenners in veel provincies hun klus hebben geklaard, betekent zeker niet dat er op veel provinciehuizen voor Pinksteren nieuwe colleges gepresenteerd zullen worden. Soms is het simpelweg democratische beleefdheid grote winnaars aan elkaar te laten snuffelen – om proefondervindelijk te ervaren dat de verschillen onoverbrugbaar zijn.
In Flevoland bestaat groot ongemak in de achterban van de ChristenUnie over een mogelijk verbond met de PVV. En in Friesland kreeg de PvdA al de wind van voren: wat moet een partij die beloofde voor schoon water en goede natuur te strijden nu met de BBB?, vroeg D66 zich af.
Over de koers die provincies onder toekomstig schipperschap van de BBB kiezen, is ook nog weinig te zeggen. Het doeljaar 2030 voor halvering van stikstofuitstoot en het onteigenen van boeren – voorgenomen landelijk beleid – waren voor de verkiezingen al taboe verklaard. Daaraan tegemoetkomen zal bij GroenLinks en PvdA niet van harte gaan. In Den Haag zullen VVD en D66 hopen dat de linkse partijen hun rug rechthouden.
Diverse verkenners merkten juist op dat veel provinciale fracties weinig voelen voor 2030 en gedwongen uitkoop. De informateur in Friesland, Chris Stoffer, waarschuwde zelfs voor een ‘onmogelijke klem’.
Het is een voorteken dat de relatie tussen Den Haag en de provinciehuizen verder op spanning komt te staan. In Drenthe laat de BBB al meer haar tanden zien. Komende woensdag wil de fractie in Drenthe een motie in Provinciale Staten indienen waarmee het provinciale stikstofbeleid op pauze wordt gezet, zolang de formatie loopt. De deadline voor het provinciale stikstofplan (1 juli) zal in Assen niet gehaald worden, kondigde BBB-voorman Gert-Jan Schuinder alvast aan.
De stemming wordt een lakmoesproef voor beoogde samenwerkingspartners CDA, VVD en PvdA. Met name de laatste twee worden voor het blok gezet: ze zullen van hun landelijke partijlijn moeten afwijken om hun politieke liefde aan BBB te betuigen. Van de door het kabinet beloofde ‘versnelling’ in de stikstofaanpak komt zo in elk geval weinig terecht nu de coalitie het initiatief aan de provincies laat, terwijl de BBB daar alles behalve haast lijkt te hebben.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden