Natuurlijk regende het dinsdag ook felicitaties uit Zweden toen de Finse vlag werd gehesen bij het Navo-hoofdkwartier in Brussel. ‘Een reden om feest te vieren’, klonk het in een van de dagbladen. Tegelijk was het ook een beetje dubbel. Want had de Zweedse vlag daar nu ook niet moeten wapperen?
Een klein jaar geleden vroegen Zweden en Finland gezamenlijk het Navo-lidmaatschap aan. Maar vanwege aanhoudende bezwaren van Turkije en Hongarije moet Zweden voorlopig wachten. Hoelang, dat weet niemand. ‘Ik ben erg voorzichtig geworden’, zegt de Zweedse Noord-Europa-expert Anna Wieslander van de denktank Atlantic Council. ‘De vraag die me bezighoudt: wat wil Turkije nou precies bereiken?’
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent in Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Volgens Wieslander is de Zweedse regering niet verongelijkt omdat de Finnen vooruit zijn gerend. ‘Het is niet gek dat ze hun kans hebben gegrepen. Ze delen een grens met Rusland en hebben behoefte aan de afschrikkende werking van de Navo. Daarnaast hebben ze net verkiezingen gehad. De komende tijd hebben ze een overgangsregering die geen grote besluiten mag nemen. De Navo-wet moest er nog snel door.’
‘Omdat we militair samenwerken en van elkaar afhankelijk zijn. Voor de Navo is het ook veel beter als je plannen kunt maken met Zweden erbij. Om de Baltische staten te verdedigen, wil je toegang tot het eiland Gotland en het Zweedse luchtruim. Bovendien is Zweden nu kwetsbaar voor Russische desinformatiecampagnes, die bedoeld zijn om te stoken. Vorige week bijvoorbeeld zei de Russische ambassadeur in Stockholm dat Zweden een legitiem doelwit wordt als het bij de Navo gaat. Zo proberen ze angst en verdeeldheid te zaaien.’
In juli vorig jaar sloten Turkije en Zweden een akkoord. Ankara zou het verzoek uit Zweden niet dwarsbomen, maar dan moest het land wel de wapenexport naar Turkije – gepauzeerd in 2019 na Turkse bombardementen in Syrië – hervatten, stoppen met steun aan Syrisch-Koerdische milities en uitleveringsverzoeken van Turkse kant met voorrang behandelen. Zweden heeft aan deze voorwaarden voldaan, maar de Turkse president Recep Tayyip Erdogan komt steeds met nieuwe voorwaarden. Zo eist hij nu ook de uitlevering van tientallen Turken die in Zweden politiek asiel hebben gekregen.
Nadat de Deens-Zweedse extreem-rechtse politicus Rasmus Paludan in januari een koran verbrandde voor de Turkse ambassade in Stockholm, staakte Ankara de gesprekken. Onlangs is het overleg hervat, maar de Turken blijven zeggen dat Zweden meer concessies moet doen. Wieslander denkt dat je inmiddels moet spreken van een blokkade. ‘Op deze manier is het onmogelijk voor Zweden om de Turken tevreden te stellen.’
‘Een goed voorbeeld is de koranverbranding. Het is duidelijk dat hier sprake was van Russische beïnvloeding. Degene die Paludan uitnodigde naar Stockholm te komen en de vergunning betaalde, werkte eerder voor de Russische zender Russia Today. Vrijwel direct na de koranverbranding vielen Russische en Turkse hackers samen Zweedse bedrijven en instellingen aan. Het komt over als een goed gecoördineerde campagne.’
Recent waarschuwde de Zweedse dienst voor Psychologische Verdediging, die desinformatiecampagnes bestrijdt, dat buitenlandse actoren na de koranverbranding op sociale media berichten begonnen te verspreiden. Volgens die berichten zou de verbranding van de koran gesteund worden door de Zweedse overheid. Ook zou het land vijandig staan tegenover de islam. De Zweeds tak van het bedrijf Microsoft, die beïnvloedingscampagnes in de gaten houdt, concludeerde dat Turkse en Russische netwerken samenwerkten bij de verspreiding van dit nepnieuws over Zweden. Inmiddels is volgens de Zweedse geheime dienst sprake van een verhoogde terroristische dreiging. Afgelopen dinsdag werden vijf verdachten opgepakt die een aanslag zouden beramen als wraak voor de koranverbranding.
Zweden worstelt met de kwestie. De politie weigerde na januari drie vergunningsaanvragen voor meer koranacties vanwege de verhoogde dreiging. De rechter oordeelde deze week echter dat de politie fout zat, omdat een demonstratie alleen mag worden geweigerd als er een direct gevaar dreigt voor de openbare orde. Het gaat volgens de rechter te ver om het dreigingsniveau van invloed te laten zijn op een demonstratievergunning.
‘Dat is een interessante vraag. We hadden de koranverbranding kunnen voorkomen. De politie had gewoon kunnen zeggen: het mag, maar dan wel ergens op het platteland in Midden-Zweden. Het was dom om het toe te staan pal voor de Turkse ambassade.’
Binnen de Navo bestaat nog altijd de overtuiging dat Zweden in juli, voor de Navo-top in Vilnius, alsnog lid wordt. Dan zijn de Turkse verkiezingen ook voorbij. Als Turkije beweegt, zal Hongarije volgen, zo is de verwachting. In Zweden zijn ze niet overtuigd. Minister van Buitenlandse Zaken Tobias Billström zei vorige week dat hij twijfelt of toetreding deze zomer gaat lukken. Wieslander durft ook niet meer te gokken. ‘Het kan altijd gaan schuiven. Natuurlijk heeft Erdogan goede banden met Rusland, maar de westerse bondgenoten zijn ook belangrijk voor Turkije.’
‘Tja, de toetreding van Macedonië is ook jarenlang geblokkeerd door Griekenland. Het is heel belangrijk dat Navo-leden met goede banden met Turkije, zoals Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, Ankara aanspreken. Maar ook de steun van landen als Denemarken en Nederland helpt. We moeten niet vergeten dat Zweden alle afspraken is nagekomen. Uiteindelijk moet Erdogan alle bondgenoten in juli in de ogen kijken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden