SP-leider Marijnissen vatte de stemming in de oppositiebankjes donderdagnacht het beste samen. ‘Wij zijn nooit voorstander geweest van dit kabinet. Wij hebben nooit geloofd dat dezelfde ideeën die verantwoordelijk zijn voor de grote problemen met de oplossingen kunnen komen. Dat zien we nu ook, want er gebeurt niks. Er wordt niets opgelost.’
Die mening werd door velen gedeeld, van links tot rechts. Het resultaat was dat Rutte IV na een jaar regeren nogmaals uitdrukkelijk het vertrouwen verloor van de partijen die bij de start toch al vonden dat het kabinet onder leiding van deze premier er nooit had mogen komen.
Tegelijkertijd was het debat een illustratie van een oude Haagse wet: kabinetten vallen niet door toedoen van de oppositie. Ook donderdag werkte het eerder andersom. Hoe harder de oppositie beukte op de geloofwaardigheid van Rutte IV, hoe stelliger de politieke leiders van de regeringspartijen verklaarden dat het best meevalt met hun onenigheid. Aan het eind van het debat was het probleem wat hen betreft afgepeld tot een overzichtelijke kwestie: geldt 2030 wel of niet als deadline voor de voorgenomen stikstofreductie op de meest kwetsbare natuurgebieden?
Omdat ook de oude wet gold dat de oppositie altijd nog iets verdeelder en slechter georganiseerd is dan de coalitie, bleef het aantal stemmen voor de motie van wantrouwen uiteindelijk steken op 59. Daar ligt premier Rutte niet van wakker. Ook zal hij zich niet direct zorgen maken over de samenwerking met de oppositie in de Eerste Kamer. Hij weet heus nog wel dat PvdA en GroenLinks ook in 2021 van hem af wilden, maar korte tijd later alweer klaar stonden om met hem te regeren.
De echte bedreiging voor Rutte IV komt van binnenuit. En die is groot en reëel. D66 en CDA konden niet maskeren dat er een tijdbom ligt onder hun samenwerking. D66 gunt het CDA de tijd om dit voorjaar de provinciale formaties af te wachten. Partijleider Hoekstra hoopt dat daar onder leiding van de BBB creatieve oplossingen worden bedacht die het kabinet voor voldongen feiten gaan plaatsen. Waarop hij die hoop baseert, is niet duidelijk nu de verkenners in de meeste provinciehuizen aansturen op tamelijk rechtse coalities van partijen die het milieubeleid niet bepaald tot hun prioriteiten rekenen.
Het probleem komt daarmee binnen afzienbare termijn terug op het bord van D66, dat er donderdagnacht geen misverstand over liet bestaan dat het schrappen van de 2030-deadline alleen een optie is als daar een geloofwaardig alternatief tegenover staat. ‘Voor ons is niet zichtbaar hoe het CDA dat wil doen’, aldus fractieleider Paternotte. Voor de rest van het land ook niet. Al is het maar omdat VVD en CDA in de afgelopen jaren alle juridische sluipwegen al hebben beproefd.
Niets mag worden uitgesloten, en misschien is er dus een kans dat Wopke Hoekstra de geschiedenis ingaat als de man die het land uit de stikstofimpasse trok. De kans is echter een stuk groter dat hij deze week de weg naar vervroegde verkiezingen is ingeslagen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden