De bewoners van een doodlopende straat in Uddingston, een slaapstad net ten zuidoosten van Glasgow, zullen woensdagochtend hun ogen hebben uitgekeken, glurend achter de gordijnen. Bij de woning waar de pas afgetreden premier Nicola Sturgeon woont, stopten enkele politiebusjes. Ze betraden de woning met een huiszoekingsbevel en in de voortuin verrees een tent voor de bewijsgaring. Een half uur na de inval van de politie verliet Sturgeon gehaast de woning.
Niet de voormalig leider van de Scottish National Party (SNP) was het doelwit van het onderzoek dat de Schotse politie verrichtte, maar haar echtgenoot Peter Murrell. De 58-jarige was tot enkele weken geleden de Chief Executive Officer van de partij, een functie die hij sinds 1999 bekleedde. Met zijn organisatietalent is Murrell de slimme strateeg geweest die de SNP in de afgelopen drie, vier decennia heeft grootgemaakt. Deze eenvoudige, vrijstaande woning was jarenlang het centrum van de macht in Schotland.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef er meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
Nu was het huis, dat de twee twintig jaar geleden voor omgerekend 268.000 euro hadden gekocht, het domein van forensisch onderzoek. Agenten leegden bureauladen, inspecteerden de barbecue en begaven zich met spaden in de achtertuin, alsof het om een moordzaak ging. Onder journalisten werd tijdens de inval druk gespeculeerd. Zullen de onderzoekers ook Naughty Nicola meenemen, het kunstwerk van de Française Laetitia Guilbaud waarop de premier als dominatrix staat afgebeeld?
De politie, echter, was op zoek naar informatie over de zes ton die de partij aan donaties had ontvangen, voor het grootste deel afkomstig van een echtpaar dat de loterij had gewonnen. Deze donaties waren specifiek bedoeld om campagne mee te voeren voor een nieuw onafhankelijkheidsreferendum, maar de verdenking bestaat dat het geld is gebruikt voor de dagelijkse kosten die de regeringspartij maakt. Het politieonderzoek naar de boekhouding van de partij loopt al twee jaar. De gulle gevers willen het geld nu terug.
Het is niet de enige geldkwestie. Murrell heeft de partij twee jaar terug ook een rentevrije lening van omgerekend 120.000 euro verstrekt, zonder dat te melden bij de kiescommissie. Onlangs trad hij af als partijbaas, nadat was gebleken dat het officiële ledenaantal een behoorlijk stuk lager was dan eerder was aangenomen. Dat kwam naar buiten tijdens de strijd om de opvolging van zijn vrouw, die een kleine twee maanden geleden plotseling had aangekondigd af te zullen treden als eerste minister, dit na een premierschap van bijna negen jaar.
Dat was een opvallend besluit, temeer omdat ze enkele weken daarvoor nog had beweerd genoeg energie in de tank te hebben. Ze was in opspraak geraakt door de controverse omtrent de transgenderwetgeving en de beslissing van het Britse Hooggerechtshof een nieuw onafhankelijkheidsreferendum niet toe te staan. Nu is de vraag opgeworpen of ze misschien wist dat de arrestatie van haar eega aanstaande was. Het was het soort belangenverstrengeling en machtsconcentratie waar jaren geleden al voor werd gewaarschuwd.
De twee hadden elkaar in 1988 voor het eerst ontmoet, tijdens een jeugdkamp van de partij die indertijd een paar raadszetels in de Hooglanden en een eenzame Europarlementariër had. Het uitje was georganiseerd door Murrell, die zijn politieke loopbaan bij Labour was begonnen. Door de jaren zou hij uitgroeien tot de grote regelaar. Het was mede aan hem te danken dat de SNP doorbrak bij de verkiezingen van 2007. Deze brachten Alex Salmond aan de macht. Murrell werkte voor de populaire leider, de latere mentor van Sturgeon.
Sinds 2003 hadden de twee een relatie, die in 2010 bezegeld werd door een huwelijk in Glasgow. Toen Sturgeon in 2014, na het verloren onafhankelijkheidsreferendum, eerste minister werd, kwam Murrell onder druk te staan om zijn functie neer te leggen. Het werd niet gezond geacht dat de baas van de partij getrouwd was met de partijleider en eerste minister. Het machtige koppel zag echter geen bezwaren. Een reeks sensationele verkiezingsoverwinningen deden de kritiek op deze ongebruikelijke constructie verstommen.
Problemen bleven niet uit. Bij het onderzoek naar vermeende ongewenste intimiteiten van Salmond beweerde Murrell hier niet met zijn vrouw over te hebben gesproken. Dat kwam vrij ongeloofwaardig over gezien de hechte band die hij jarenlang met Salmond koesterde. Een soortgelijke vraag dook op bij de kwestie omtrent de zes ton. Sturgeon heeft altijd beweerd hier niets van te hebben geweten. Ook over de lening die haar echtgenoot aan de partij had verstrekt, was ze aanvankelijk niet op de hoogte, zo houdt ze vol.
Na twaalf uur te hebben vastgezeten, is Murrell hangende het verdere onderzoek vrijgelaten. Er zijn nu vragen gezet bij de timing van de inval en of de politie onder druk van de machtige partij heeft gewacht tot nadat er een opvolger van Sturgeon was gekozen. Deze opvolger, Humza Yousaf, gaat zware tijden tegemoet. De leiderschapscampagne heeft een bittere verdeeldheid binnen de partij blootgelegd, terwijl onafhankelijkheid een doodlopende weg lijkt te zijn, net zo doodlopend als de weg waar het ooit zo machtige stel woonde.
3X Peter Murrell
Vanwege zijn liefde voor technologische hebbedingetjes werd Murrell door Sturgeon in de beginjaren van hun relatie liefkozend Mr. Gadget Man genoemd.
Tijdens een podcast van de BBC zei Sturgeon onlangs dat ze ‘moest lachen’ over geruchten dat ze een geheime relatie heeft met een Franse diplomaat, en dat dat meespeelde hij haar vertrek als eerste minister.
Na de inval annuleerde Sturgeon donderdag deelname aan een klimaatbijeenkomst in Edinburgh, bang dat haar aanwezigheid zou afleiden bij de strijd om een beter klimaat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden