N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Het paasweekend staat voor de deur. Wat vieren we ook alweer met Pasen? En waar komt de paashaas in dit verhaal vandaan? In deze grote paasgids praten we je bij over de tradities van Pasen en geven we je tips voor wat je kunt doen, kijken, luisteren en eten in dit lange weekend.
Ga naar een onderdeel:
Voor veel mensen betekent Pasen lekker een extra vrije dag, waarop hooguit naar paaseieren wordt gezocht en uitgebreid wordt gebruncht of gegeten. Maar wat vieren we eigenlijk met Pasen?
Pasen is van oorsprong een christelijk feest. Het gedenkt de opstanding van Jezus Christus uit de dood. De feestdag is een bron van hoop voor christenen: de opstanding van Jezus betekent in christelijke termen de overwinning op de dood en de vergeving van zonden. Volgens het christendom is Jezus na zijn opstanding nog veertig dagen ‘onder de mensen’, om hen te spreken over het koninkrijk van God. We vieren Pasen op de eerste zondag na de eerste volle maan na het begin van de lente. Veertig dagen later volgt Hemelvaartsdag (altijd op een donderdag).
Hoewel Pasen dus in het teken staat van de opstanding van Jezus, speelt ook de kruisiging van Jezus (Goede Vrijdag) een grote rol in het paasverhaal, net als het verraad van Judas waarvan de kruisdood het gevolg was. Maar waarom zou Judas ooit Jezus hebben verraden? Jezus was zijn leermeester en Judas reisde volgens de verhalen zonder problemen jaren met hem rond als een van de twaalf uitverkoren leerlingen. Het is een raadsel van tweeduizend jaar oud, waarover eindeloos veel verhalen zijn verteld. In onze wetenschapspodcast Onbehaarde Apen zoekt redacteur Hendrik Spiering naar antwoorden.
Bij Pasen denken veel mensen ook meteen aan paaseieren en de paashaas. Hebben eieren en hazen nou wel of niet iets te maken met het christelijke verhaal?
De paaseieren zijn waarschijnlijk een overblijfsel uit de vastentijd. Na carnaval aten onze voorouders veertig dagen lang – van Aswoensdag tot Goede Vrijdag – geen dierlijk voedsel. Dat betekent geen vlees, geen zuivel én geen eieren. En dat terwijl kippen in aanloop naar de lente juist veel eieren leggen. De voorraad eieren die daar destijds door ontstond, moest tijdens het paasontbijt dringend worden aangebroken. Sindsdien is het ei - van oudsher ook een vruchtbaarheidssymbool - niet meer van het paasmenu verdwenen.
Over het verband van de paashaas worden sinds jaar en dag allerlei verhalen verteld, waarin meestal de godin Eostre centraal staat (vandaar ook Easter in het Engels en Ostern in het Duits). Eostre was een ‘weergodin’ die jaarlijks de mensheid kwam verblijden met de lente. Maar op een dag had ze zich verslapen, waardoor ze te laat was met het introduceren van de lente. Het gevolg? Een kwetsbaar vogeltje leek de lente door de lange strenge winter niet te gaan halen. De godin besloot het dier te redden door het te veranderen in een haas, die op één dag in het jaar eieren kon leggen. En wel op de feestdag van Eostre, oftewel: Pasen.
Hoewel een link tussen het christelijke en niet-christelijke verhaal achter Pasen ontbreekt, hebben Jezus, de paashaas en (paas)eieren duidelijk één ding gemeen: uiteindelijk gaan alle verhalen over nieuw leven.
Tijdens het paasweekend worden door heel het land, naast de bekende paasvuren, tal van activiteiten georganiseerd. We zetten een paar tips voor je op een rij.
De populairste activiteit in de geest van Pasen is natuurlijk eieren schilderen en zoeken. Zoals hierboven uitgelegd, ontstond er vroeger door het vasten tussen carnaval en Pasen een gigantische voorraad eieren. Een voorraad die vervolgens tijdens het paasontbijt werd aangebroken. Omdat het einde van de vastenperiode en de komst van de lente voor vreugde zorgden, werden eieren versierd om het moment nog feestelijker te maken. Het verstoppen en zoeken van eieren heeft echter weer te maken met een oud Germaans ritueel, waarbij eieren werden begraven om akkers vruchtbaar te maken.
De ultieme paasactiviteit is en blijft daarom toch wel eieren schilderen en zoeken. Laatstgenoemde kan uiteraard in eigen tuin, maar ook op verschillende indrukwekkende locaties worden eitjes in groten getale verstopt, zoals rondom het Muiderslot in Muiden en in de historische tuin van Huis Willet-Holthuysen aan de Herengracht in Amsterdam.
Dankzij een redelijk goede weersverwachting is het een geschikt weekend voor een festival. Paaspop is al uitverkocht (er zijn nog wel VIP-tickets beschikbaar), maar andere grote festivals als DGTL Amsterdam, Rewire (Den Haag) en de paaseditie van Awakenings (Amsterdam) hebben wel nog kaarten beschikbaar. Bovendien kan je nog terecht in Utrecht, waar in de werkspoorkathedraal weer het gratis meerdaagse Werkspoor Festival is, met muziek en activiteiten voor jong en oud.
In sommige steden is de paasmarkt of de paaskermis traditie, zoals in Nijmegen, waar de binnenstad elk jaar op Tweede Paasdag vol staat met marktkramen waar van alles te koop is. Ook kun je naar Den Haag uitwijken: van vrijdag tot en met maandag staat de Home Made Easter Market op het Lange Voorhout, met tientallen stallen vol kleding, boeken en antiek. In Enschede tref je geen paasmarkt, maar een paaskermis: in het Volkspark strijken in het paasweekend meer dan zestig attracties neer.
Formule 1-liefhebbers racen alle brunches, markten en kermissen liever voorbij naar Zandvoort, waar het paasweekend volledig in het teken staat van de aftrap van het raceseizoen in Nederland. De DNRT Paasraces vinden plaats op zaterdag 8 en zondag 9 april en bieden gratis toegang tot de duinen, de hoofdtribune en de paddock op het circuit, waar toeschouwers kunnen plaatsnemen om naar verschillende wedstrijden te kijken.
Wie Pasen zegt, zegt passietijd. Een ‘passie’ is een werk over het lijden van Jezus Christus, met als bekendste uitvoering de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach uit 1727. Wat dit beroemde werk precies inhoudt, vertellen we je uitgebreid in deze gids, inclusief aanbevelingen voor uitvoeringen in Nederland, waarvan er twee ook tijdens het paasweekend zelf nog te bezoeken zijn. Net achter het net gevist? Je kunt ook thuis naar een passie luisteren. Tips daarvoor van onze muziekredacteur Mischa Spel vind je hier.
Jaarlijks worden er tientallen nieuwe kerstfilms uitgebracht. Het aantal paasfilms is gering. Filmredacteuren Tristan Theirlynck en Sabeth Snijders geven een paar kijktips.
Een danser wil een jonge achtergrondzangeres tot een wereldster maken in deze musical-komedie. Een doodsimpel plot, maar laat dat je niet afschrikken. Easter Parade is niet voor niks een klassieker. De muziek is van de briljante songwriter Irving Berlin, gezongen door Judy Garland, en gedanst door tapdanskoning Fred Astaire. Maakt Eerste Paasdag vrolijker. Eerste Paasdag om 13.00 uur op BBC 2.
Vermijd dit weekend koste wat kost die andere Jezusfilm: The Passion of the Christ, Mel Gibsons antisemitische snuff-film over de marteling van Jezus. Nee, als je het Paasweekend vooral religieus viert, doe je er beter aan om The Last Temptation of Christ te kijken. Martin Scorcese werkte lang toe naar zijn droomproject over Jezus. Het resultaat is een diepzinnige vertelling van Jezus’ leven en de verleidingen die hij moest doorstaan. Onder meer te huur op Prime Video.
Overtuigde atheïsten die weinig hebben met het passieverhaal, kunnen nog steeds terecht bij deze absurdistische klassieker uit 1979. Niet alle grappen hebben de tand des tijds even goed doorstaan, maar Monty Pythons relaas over de knullige Brain Cohen die per ongeluk wordt aanzien als messias blijft een heerlijke parodie op Jezus’ leven, kuddegedrag en suffe bijbelfilms. Bekijk de film op Netflix.
Natuurlijk kun je tijdens de paasdagen luisteren naar de Matthäus-Passion, maar na Goede Vrijdag is er ook andere klassieke muziek die de moeite waard is. Muziekredacteuren Mischa Spel en Rahul Gandolahage geven een aantal luistertips:
Eens wat anders voor Pasen dan Bach? Wagner schreef zijn opera (officieel ‘Bühnenweihfestspiel’) Parsifal over de edele graalridder oorspronkelijk ook voor uitvoering op Goede Vrijdag. Thuistip: beluister hier de opname onder leiding van Jaap van Zweden - in 2010 een historisch hoogtepunt in de ZaterdagMatinee.
Het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepk Source: NRC