De baltszang van de wulp, in het Staphorsterveld. Aanzwellende, losse fluittonen die eindigen met een jodelende strofe, zo staat het in de vogelboekjes. Melancholiek klinkt het ook. En dan die baltsvlucht zelf: golvend, met trillende vleugels, en in glijdende vlucht omlaag. Geleidelijk, statig, zou je bijna zeggen.
Onlangs nog moest Gerrit Gerritsen, die de wulpen hier al veertig jaar volgt, constateren dat een wulp die hij in 1988 had geringd, ‘de oudste wulp van Europa’, in zijn 35ste levensjaar verkeersslachtoffer was geworden. ‘Nog dezelfde dag zag ik een geringde wulp een vrouwtje versieren. En verdomd, het bleek een zoon te zijn van de oude wulp. 2 jaar oud, en hij deed zijn eerste onhandige versierpogingen. 2 kilometer tussen het einde en een nieuw begin.’
De wulp is de grootste steltloper in Nederland, met die kenmerkende lange snavel die naar beneden afloopt. Je zou zeggen dat het een weidevogel is, want we lopen hier in het oude slagenlandschap, een veenweidegebied, met lange, smalle kavels omgeven door sloten. Een deel van het gebied is nu natuurreservaat, eromheen ‘Formule 1’-landbouw, de grens is hard en onmiskenbaar.
Dit is een bolwerk van wulpen in Nederland, tussen de 100 en 125 paar wulpen broeden hier.
Tot zestig jaar terug was de wulp amper een weidevogel. Gerritsen: ‘Het was vooral een heidevogel. Hij kwam overal voor op de zandgronden, en in de duinen.’ Totdat die zandgronden werden ontgonnen, met behulp van kunstmest, en de heide bijna overal verdween. En de duinen werden almaar drukker, met mensen en predatoren. Voor de wulp, die plaatstrouw is, een probleem.
Gerritsen denkt dat dit gebied nu zo belangrijk is voor de wulp omdat hier in de buurt vroeger veel heide was. ‘Ook in dit veenweidegebied kwamen wulpen wel voor, maar in lage aantallen. Dit was vroeger heel nat. Toen boeren ook hier gingen bemesten, sloten gingen dempen, en de waterstand omlaag ging, veranderde het radicaal.’ Aanvankelijk profiteerde de wulp van die bemesting, want het voedselaanbod nam toe. Dat duurde niet lang. Gerritsen: ‘Jonge mensen die hier komen zeggen: wat een goed wulpengebied. Maar ik heb last van het verleden. Toen ik hier begon, in 1982, telde ik 440 paar. Dus ik ben 300 paar kwijt.’
Even halt houden op het zandpad. Twee wulpen verjagen een buizerd, een paar kieviten doen even later hetzelfde, een graspieper dwarrelt al zingend omlaag, een grutto op de achtergrond. De tragiek van de wulp. Gerritsen: ‘De oudere wulpen overleven wel, 94 procent komt hier ieder jaar terug. Maar grote vogels als wulpen hebben veel tijd nodig om hun jongen groot te krijgen. En in die tijd gaat veel mis. Om de populatie hier op peil te houden moet een paar ieder jaar slechts 0,4 jongen produceren. En zelfs dat lukt niet.’
Dat komt door zich opstapelende problemen. Aanvankelijk doordat nesten werden weggemaaid op het inmiddels intensief bewerkte boerenland. En in de jaren negentig bereikte de vos het voorheen zo natte gebied. Gerritsen: ‘Vossen zaten vroeger alleen op de zandgronden, maar ja, als je gebieden massaal drooglegt, dan maak je ze ook geschikter voor predatoren.’ Veel boeren werken nu mee aan nestbescherming, en vossen worden bejaagd. Maar dan is er een volgend probleem. Gerritsen: ‘Als die drie of vier eieren uitkomen, dan is er vaak net gemaaid. En in dat open veld worden die kuikens een voor een opgepikt door buizerds. ‘Ik zie het vaak onder mijn ogen gebeuren.’
We bekijken nog maar even een wulp in baltsvlucht. Vergis ik me nu of hoor ik ook iets klaaglijks in die zang?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden