Illegalen hebben de laagste rang in de menselijke orde. Ver onder criminelen, en flink lager dan legale asielzoekers. Die laatsten hebben nog een officiële positie: ze mogen niet leren, werken, of vrij bewegen, maar ze hebben nog recht op opvang, zorg en een proces. De illegaal heeft ook dat niet eens.
De illegaal is de meest rechteloze mens in ons land. Bij ons in de huisartsenpraktijk kunnen ze terecht voor zorg, maar de overheid vindt dat ze zelf ook moeten bijdragen en vergoedt de zorg maar ten dele. Wij vragen nooit een eigen bijdrage, waarvan moeten ze die in godsnaam betalen? Van hun illegale onderbetaalde schoonmaakbaantjes?
Veel illegalen tonen typisch illegalengedrag. Dat mag ik vast niet zo generaliserend zeggen, maar ik zie een patroon. Ilham past in het rijtje. Bedeesd zit ze in de stoel tegenover me. Ze kijkt naar de grond en praat zacht en terneergeslagen. Ze maakt een verslagen indruk. Ik probeer contact te maken, maar krijg weinig terug.
Rinske van de Goor is huisarts. Ze schrijft om de week een wisselcolumn met Danka Stuijver.
Ze doet geen moeite in de relatie met mij te investeren. Ze heeft sinds ze op haar 17de in Nederland kwam al zoveel opvangcentra bewoond, zoveel hulpverleners gezien. Haar verhaal al zo vaak gedaan. Ze spaart haar energie, want hoop hebben, dat iemand zich echt om haar zal bekommeren, haar wellicht echt wil en ook nog kan helpen, is gevaarlijk voor haar. Een mens zit op een gegeven moment aan zijn teleurstellingentaks. Dus maar geen risico meer. Geen hoop is geen teleurstellingen.
Zo zit ze tegenover me. Een jong mens zonder hoop.
Ze heeft nachtmerries, elke nacht, zegt ze, ze wil slaappillen. Ik begrijp het, want ’s ochtends moet ze de opvang uit, de straat op en ze mag er pas ’s avonds weer in.
Overdag zwerft ze over straat. Ze blijkt niet in de prostitutie te zijn beland – een wonder, vind ik.
Ik heb vindingrijke, intelligente en getalenteerde illegalen in mijn spreekkamer gehad. Bijzondere mensen, die respect afdwingen hoe ze overeind blijven ondanks hun situatie.
Zo is Ilham niet. Ze beschermt zichzelf met een schil van moedeloze passiviteit. Ze is niet knap, niet bijzonder slim, geen hoogvlieger. Een vrij kleurloos meisje eigenlijk. Juist door haar middelmatigheid raakt Ilham me. Ze heeft geen geheime troeven.
Ik besluit me in haar situatie te verdiepen. Ik bel haar begeleider bij het steunpunt illegalen en vraag naar haar achtergrond. Ze is afkomstig uit Somalië, van een etnische minderheid genaamd Bantoe. Ik weet niks van Somalië, laat staan dat ik ooit van de Bantoes heb gehoord.
De begeleider vertelt dat haar moeder met haar naar Kenia is gevlucht toen ze 7 jaar oud was. In Kenia woonde ze eerst met haar moeder en veel andere mensen in een huis in Nairobi, maar vanaf haar 10de woonde ze, waarschijnlijk tegen kost en inwoning als dienstmeisje bij een Keniaanse familie. Zonder haar moeder.
Na een paar jaar is er iets gebeurd, wat weet de begeleider ook niet precies, waardoor ze weg moest en toen is ze – hoe wordt niet duidelijk – op haar 14de in Libië terechtgekomen. Na drie jaar in Libië is ze met de vluchtelingenstroom mee naar Europa gekomen. En zo kwam ze op haar 17de moederziel alleen in Nederland terecht. Waar haar familie is, weet ze niet. Een paspoort heeft ze niet. Ze kan niet hard maken dat ze als Bantoe-meisje onveilig was in Somalië, omdat ze niet aan kon tonen dat ze Bantoe is. De taal die ze spreekt is geen Bantoe maar een mengelmoes van de talen en dialecten die ze tijdens haar omzwervingen heeft opgepikt. Om aan te tonen dat ze Bantoe is, moest ze een taaltest doen, waarvoor ze zakte.
Kortom: Ilham voldeed op geen enkele wijze aan de asielcriteria en haar asielaanvraag werd alras afgewezen. Maar Ilham kon nergens heen. Ze kon ook niet worden uitgezet, want waarheen in godsnaam?
Een half jaar heb ik Ilham met enige regelmaat gezien. Vanuit mijn praktijk hebben we geregeld dat ze op een cursus kleding naaien kon. De eerste les meldde ze zich ziek, want ze was ongesteld. Een andere keer vanwege hoofdpijn. Maar aan het eind van de cursus appte de docente een foto waarop Ilham trots haar zelf genaaide jurk droeg. Ik zag zelfs een zweem van een glimlach.
We hadden voor Ilham geregeld dat ze nog een serie naailessen kon volgen. Maar na vijf weken appte de docente me: Ilham was twee keer gekomen, maar nu al drie weken niet. Ik belde de begeleider van het steunpunt illegalen. Ilham is overgeplaatst naar Tilburg, vertelde ze. Meer wist ze niet. Ik heb Ilham niet meer kunnen traceren.
Source: Volkskrant