Als de Franse president Emmanuel Macron en de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen donderdag op bezoek gaan bij de Chinese president Xi Jinping, wordt dat mogelijk geen hartelijk weerzien. Von der Leyens kritische toespraak, enkele dagen voor het staatsbezoek, is in Beijing niet goed gevallen. Fu Cong, China’s ambassadeur bij de Europese Unie, reageerde scherp: ‘Wie die speech heeft geschreven, begrijpt China niet of verdraait opzettelijk de Chinese posities.’
De uithaal zet de toon voor het bezoek van Macron en Von der Leyen, die door Chinese analisten als een ‘good cop, bad cop’-duo worden gezien. Of in Chinese termen: een ‘rood gezicht, wit gezicht’-duo, naar de gelaatskleur van helden en schurken in Chinese opera’s. Macron komt met vijftig Franse bedrijven in zijn gevolg, en wil handel stimuleren. Von der Leyen doet het vuile werk: zij waarschuwde dat Beijings houding tegenover Rusland de toekomst van de Chinees-Europese relaties zal bepalen.
Dat laatste wordt niet gewaardeerd in Beijing. ‘Von der Leyens uitspraak komt neer op het dwingen en bedreigen van China om aan Europa’s zijde te staan’, zegt Cao Xin, specialist internationale relaties van denktank Charhar Institute in Beijing en adjunct-hoofdredacteur van staatsmediabedrijf Southern Weekend Newspaper Network. ‘Daar is China heel ongelukkig over. Zoveel kritiek uiten op een land, vlak voor een bezoek, dat is volgens Chinese gebruiken geen vriendelijk gebaar.’
De verhouding tussen de Europese Unie en China is al langer verzuurd. Een belangrijk investeringsverdrag staat sinds 2021 in de koelkast, en Brussel creëerde de afgelopen tijd allerlei instrumenten om de risico’s van handel met China te verkleinen. Maar vooral Beijings steun aan Rusland na de invasie in Oekraïne zette in Europa kwaad bloed. Tegelijk is Europa economisch afhankelijk van China en wil het niet worden meegesleurd in het Amerikaans-Chinese machtsspel.
Beijing heeft weinig begrip voor het Europese geschipper en doet alle kritiek af als onterecht. ‘De Oekraïne-kwestie gijzelt de Chinees-Europese relaties, en dat is oneerlijk, want China staat aan geen enkele zijde’, zegt Wang Yiwei, directeur van het Centrum voor EU Studies aan de Renmin Universiteit. ‘Als China de Russische invasie veroordeelt, kan het Rusland niet meer beïnvloeden en geen bemiddelaar meer zijn. Europa moet de Chinese positie correct begrijpen, en niet emotioneel.’
Beijing houdt vol dat het neutraal is en zijn best doet voor vrede in Oekraïne. De bewijzen: de formule ‘vriendschap zonder grenzen’ tussen Xi en Poetin is niet meer herhaald sinds begin 2022, en het Chinese twaalfpuntenplan noemt eerst ‘territoriale integriteit’ (van Oekraïne) en pas daarna ‘legitieme veiligheidsbelangen’ (van Rusland). ‘Natuurlijk noemen we Rusland niet bij naam, maar dit is absoluut als kritiek bedoeld’, zegt Cao Xin. ‘Intern zetten we druk op Rusland.’
Voor Beijing is het helder: Europa heeft China nodig, en verkeert niet in de positie om kritiek te uiten. ‘Normaal vergelijken we wie er het beste aan toe is’, zegt Cao Xin. ‘Maar de wereld is veranderd, en nu vergelijken we wie er het slechtste aan toe is. Dat is zeker niet China. De VS zijn in verval, en als de oorlog nog een jaar doorgaat, zal de Europese economie instorten. De Chinese markt zal steeds belangrijker worden. Europa vraagt China om concessies te doen, maar wat heeft het te bieden aan China?’
Volgens Beijing laat Europa zich te veel beïnvloeden door de VS, en schaadt het daarmee zijn eigen belangen. ‘Vóór Oekraïne was Europa voor zijn veiligheid afhankelijk van de VS, voor zijn energie van Rusland, en voor zijn economie van China’, zegt Wang Yiwei. ‘Nu ontkoppelen jullie je van Rusland en China en zijn jullie voor alles afhankelijk van de VS. Is dat veilig? Over een jaar keren de VS misschien terug naar ‘America First’.’
Macron nodigde Von der Leyen uit om Europese eenheid uit te stralen, maar Beijing doet zijn best daar gaten in te schieten. Voor Macron wordt de rode loper uitgerold, Von der Leyen wordt als schoothond van de VS voorgesteld: ze zou secretaris-generaal van de Navo willen worden en haar zeven kinderen zouden allemaal een Amerikaans paspoort hebben. Het is een fijn staaltje Chinese desinformatie, bedoeld om het beeld van Chinese eenheid en Europese verdeeldheid te versterken.
‘Fransen in China hebben me verteld dat Macron afstand van Von der Leyen wil nemen’, zegt Cao Xin, die als analist van een Chinese denktank en staatsmediabedrijf gebonden is aan de overheidslijn. ‘Hij wil hier over zaken praten, en Von der Leyens kritiek is een stoorzender. De Fransen zijn slimmer, ze weten dat je over alles kunt praten, achter gesloten deuren. Maar het is stom van Macron dat hij Von der Leyen heeft meegebracht.’
De harde retoriek van China is opvallend, zeker aangezien het naar eigen zeggen Europa te vriend wil houden. ‘Xi wil de banden met Europa herstellen, maar de vraag is of hij compromissen wil sluiten’, zegt Zsuzsa Anna Ferenczy, professor aan de National Dong Hwa University in Taiwan en voormalig adviseur van het Europees Parlement. ‘Misschien op beperkte terreinen, maar niet op kernzaken. En het zal niet blijken uit de retoriek. Die zal agressief blijven en onverbiddelijk voor kritiek. Want als China slecht overkomt in de wereld, dan straalt dat af op zijn leider.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden