Premier Rutte begint aan het beantwoorden van alle vragen en probeert meteen de kou uit de lucht te halen: ja, er is een meningsverschil in de coalitie, maar dat hoeft het stikstofbeleid niet te belemmeren. ‘Dit hoeft niet tot vertraging te leiden.’
Hij benadrukt dat het ‘niet ongebruikelijk’ is dat een partij vraagt om heronderhandeling over het regeerakkoord, zoals het CDA nu doet. Hij herinnert aan zijn eigen VVD, die het in 2012 deed over de zorgpremie. En aan de PvdA, die het enkele jaren later deed over de strafbaarstelling van illegaliteit.
In dit geval voorziet hij geen pauze in het stikstofbeleid, maar een versnelling. ‘We zijn het er alle vier over eens dat het te traag gaat op dit moment. Het bad stroomt over. Daarom is op dit moment vrijwel niets meer mogelijk. We moeten naar reductie. Hier is geen omweg mogelijk. Ook geen geitenpad. Er is geen toverstokje om dit op te lossen.
‘Daarom willen we op korte termijn alle vier versnellen. Er is één discussiepunt, dat gaat over de deadline van 2030 of 2035. We hadden al afgesproken dat we in 2025 en 2028 tussentijds gaan evalueren. Maar 2030 staat nog in de afspraken. Daar wil het CDA naar kijken.’
Het is de beurt aan de laatste spreker vanuit de Kamer. Mirjam Bikker van de ChristenUnie sluit af. Waar de fractievoorzitters bij de andere sprekers van de coalitiepartijen in de rij stonden om te interrumperen, blijft het bij de ChristenUnie stil. Jesse Klaver leek even een vraag te willen stellen aan Bikker, maar wilde eigenlijk weten in welke volgorde de ministers na de pauze het woord zullen voeren.
Bikker lijkt zich intussen achter de lijn van het CDA te scharen. ‘Met een discussie over jaartallen alleen schiet de natuur niets op’, zegt ze. Ook wil ze dat andere grote uitstoters van stikstof, zoals Schiphol, bijdragen aan de vermindering van de stikstofuitstoot.
Zij vraagt van het kabinet dat er zo snel mogelijk geld gaat naar Groningen om de ‘ereschuld’ daar in te lossen. Daarnaast vraagt ze of het kabinet met een plan komt waarin wordt beschreven welke voorzieningen in de regio beschikbaar moeten blijven. Ook wil ze hulp voor gezinnen die niet kunnen rondkomen en in armoede leven.
Niemand in de Kamer neemt daar aanstoot aan.
Na de bijdragen van de negentien fractievoorzitters gaat de Kamer nu pauzeren tot 19.00 uur. Daarna komen de premier en de vicepremiers aan het woord.
Wian Slendebroek
Na zes uur debat is de oppositie er nog niet in geslaagd een wig te drijven tussen de coalitiepartijen. Die houden hun gezamenlijke stelling eensgezind vol: het stikstofbeleid uit het regeerakkoord gaat gewoon door, totdat het CDA later dit jaar zegt dat het er opnieuw over wil praten.
Vooral Heerma denkt dat de provinciale collegeakkoorden en het nationale Landbouwakkoord intussen duidelijkheid gaan brengen over de wensen van de sector en van de nieuwe provinciebesturen. Als die erg afwijken van het regeerakkoord, wil het kabinet het daar graag over hebben met de coalitiepartners.
Net als VVD en D66 beklemtoont Heerma dat ook hij nu vooral tempo wil maken met het beleid: er moet stikstofruimte vrijkomen. Hij roept het kabinet op de provincies daarin veel meer te steunen. 'Nu beginnen is cruciaal. Provincies moeten de middelen hebben. En de regelingen voor het uitkopen en omvormen van de veehouderijen moeten duidelijk zijn. Kan de minister-president toezeggen dat de regelingen de komende maanden komen? En kan hij toezeggen dat de provincies gewoon vandaag al geld krijgen?'
Premier Rutte komt woensdagavond pas aan het woord.
De houding van CDA-fractieleider Heerma wekt verbazing in de Kamer, zelfs bij SGP-leider Van der Staaij. Die is het inhoudelijk eens met het CDA, benadrukt hij: de deadline van 2030 dreigt ook wat hem betreft een sta-in-de-weg te worden en het is verstandig om eerst goed naar de provinciale wensen te luisteren.
Maar het CDA mag dan volgens de SGP het gelijk aan zijn zijde hebben, dat wil nog niet zeggen dat de rest van de coalitie meebeweegt. Van der Staaij wijst op D66, dat eerder vandaag liet weten dat het niet denkt dat het CDA een geloofwaardig alternatief heeft voor het huidige stikstofbeleid.
Van der Staaij: ‘Ziet het CDA de politieke wil om tot nieuwe afspraken te komen? Is hij (Heerma, red.) daar optimistisch over?’
Heerma: ‘Hoop is een beter woord dan optimisme, vanuit ons beider religieuze tradities. En ja, ik heb hoop. Maar dat het een lastig gesprek gaat worden in de coalitie, daarvan ben ik overtuigd.’
Raoul du Pré
Heerma blijft erbij dat hij rust wil brengen in het stikstofbeleid, maar dat gaat er bij de oppositie niet in.
PvdA-leider Kuiken: ‘Hoe kun je verwachten dat er rust ontstaat als je zelf geen enkele duidelijkheid geeft? Je zult moeten aangeven of het 2030 wordt of 2035. Wat zijn de kaders waarbinnen de provincies moeten werken?’
Heerma: ‘Ik hoor provincies vooral zeggen dat ze middelen willen waarmee ze stikstofbeleid kunnen voeren in de praktijk. Ik denk dat we daarmee de weg omhoog kunnen inzetten.’
Kuiken denkt echter dat de provincies nu op hun beurt gaan zitten wachten op het kabinet: ‘U hangt een zwaard boven het kabinet en denkt met een soort bezweringsformule nog ergens te komen en intussen stort u het land in maandenlange onrust. Dat is toch geen rust scheppen!’
Heerma: ‘Volgens mij is er wel degelijk een mogelijkheid dat er coalitieakkoorden komen in de provincies, dat er afspraken worden gemaakt in het eigenbelang van de provincies. Er zal stikstof gereduceerd moeten worden, zodat de bouw weer door kan. Ook de provincies willen weer vergunningen kunnen verlenen.’
Het CDA wil daarom wachten op de provinciale afspraken. ‘En dan kunnen we op basis van die akkoorden verder’, aldus Heerma. ‘Zij wachten echt niet met het nemen van besluiten op Den Haag. De provincies zijn geen uitvoeringsorganisatie van Den Haag!’
Raoul du Pré
CDA-fractieleider Pieter Heerma legt uit dat zijn partij, door te heronderhandelen over het jaartal van de deadline, het stikstofbeleid volgens hem vooruithelpt. Hij hamert erop dat het CDA snel stikstof wil reduceren, maar dat dat nu niet lukt door de vastlopende discussie over de deadline van 2030 of 2035. ‘Het jaartal is een sta-in-de-weg geworden voor stikstofreductie in de praktijk.’
Daarom wil de partij eerst afwachten wat er dit voorjaar wordt afgesproken in de provinciale formaties, in het Landbouwakkoord met de sector en in de uitkoopregelingen die minister Van der Wal binnenkort moet presenteren. Dat is luisteren naar de samenleving, vindt hij. ‘We moeten niet besturen met vingers in de oren.’
GroenLinks-leider Klaver interpreteert de opstelling van het CDA heel anders: Heerma zet het kabinet op de helling zonder daar eerlijk over te zijn, zo is Klavers interpretatie. ‘Dit is waar mensen klaar mee zijn. Dit is recht praten wat krom is. Door niet nu te onderhandelen over het coalitieakkoord stort het CDA het land in een crisis. Als u echt wilt onderhandelen, dan doet u dat nu. Dit is onverantwoord bestuur.’
Heerma blijft erbij dat de tijd raad zal brengen. Dat is zijn overtuiging. Hij denkt dat zijn partij voor de zomer kan besluiten of zij daadwerkelijk het coalitieakkoord wil openbreken. ‘We doen dat op een moment waarop we het samen met de provincies en de landbouworganisaties kunnen doen. Ik denk niet dat het een makkelijk gesprek zal worden, maar ik heb er alle vertrouwen in.’
Wian Slendebroek
Een stekelig debat nu tussen BBB-leider Van der Plas en D66-fractieleider Paternotte.
Van der Plas begint met de vraag waarom D66 eerder tegen een motie stemde die stelde dat de deadline van 2030 voor het stikstofbeleid ‘niet dogmatisch’ moet zijn.
Dat was, zegt Paternotte, omdat BBB een geheel andere visie op natuurbeleid heeft. Een visie waaraan hij geen steun wil geven. ‘Zoals de halvering van het aantal Natura2000-gebieden. Dat vinden wij een buitengewoon slecht voorstel.’
Van der Plas: ‘Dit slaat nergens op.’
Paternotte: ‘Het staat op uw website.’
Van der Plas: ‘Dat vind ik zo flauw.’
Paternotte: ‘Neemt u afstand van uw Tienpuntenplan met JA21? Daarin staat: halveer het aantal natuurgebieden. Het is punt 6 van dat plan. Ik vind dat heel heftig.’
Van der Plas: ‘Het aanwijzen van de Natura2000-gebieden is een van de grootste fouten die in dit land zijn gemaakt. Maar ik ga hier nu niet over lopen dimdammen.’
Wel wil ze weten of Paternotte bereid is in te stemmen met nieuwe wetten die het stikstofprobleem kunnen oplossen. Paternotte zegt dat niet toe. ‘Wij denken dat uw voorstellen de natuur onvoldoende beschermen. Of dat ze gewoon niet mogelijk zijn. Er is al geprobeerd het aantal natuurgebieden te verlagen, maar dat is toen niet gelukt.’
Raoul du Pré
Het debat wordt hervat met het woord voor D66-fractieleider Jan Paternotte. Hij feliciteert Van der Plas met haar bijzondere prestatie. Maar dat wil niet zeggen dat nu opeens alles anders moet in het land, benadrukt hij. ‘Ik zie duidelijke meerderheden voor meer actie in het klimaatbeleid, de omslag in het natuurbeleid en meer kansen op de onderwijs- en woningmarkt.’
Volkskrant