Hoewel China belang heeft bij een snel einde aan de oorlog in Oekraïne, staat Xi pal achter Poetin. Zullen Emmanuel Macron en Ursula von der Leyen daar tijdens hun staatsbezoek aan Beijing verandering in kunnen brengen?
De hoop van Europa is gevestigd op de Chinese president Xi Jinping. Als er één man is die de Russische president Vladimir Poetin op andere gedachten kan brengen, dan is hij het wel. De Franse president Emmanuel Macron en Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zullen dan ook indringend inpraten op Xi tijdens hun staatsbezoek dat woensdag begint.
Maar het is onwaarschijnlijk dat zij veel voor elkaar zullen krijgen. Vorige week nog bracht de Spaanse premier Pedro Sánchez een bezoek aan Beijing. Hij vroeg Xi om de Oekraïense president Volodymyr Zelensky te bellen. Vergeefs: China blijft vierkant achter Rusland staan, het land waarmee het een ‘vriendschap zonder grenzen’ sloot.
‘De kans op succes voor Macron en Von der Leyen is beperkt, omdat Rusland en China uiteindelijk een gedeeld belang hebben, het indammen en terugdringen van de wereldmacht van de Verenigde Staten’, zegt EU-consultant Hans Kribbe, mede-oprichter van het Brussels Institute for Geopolitics en auteur van het boek The Strongmen, over de Europese omgang met autoritaire leiders.
Toch heeft ook China belang bij een snel einde van de oorlog, zegt Francesca Ghiretti van het Mercator Institute for China Studies. ‘De oorlog is niet voordelig voor China, dat zijn economie weer wil opstarten na de lockdowns. Daarnaast is China bang voor nucleaire escalatie’, aldus Ghiretti.
Een lange oorlog heeft nog een ander risico voor China. Als Rusland op het slagveld in moeilijkheden komt, groeit de druk op China om wapens te leveren. Daardoor zou China een oorlog worden ingezogen, escaleert de rivaliteit met de VS en zou een breuk met Europa onvermijdelijk worden. ‘Hoe China handelt ten opzichte van Poetins oorlog zal een beslissende factor zijn voor de betrekkingen tussen de EU en China’, waarschuwde Von der Leyen vorige week in een speech over de Europese China-strategie. Omdat ook China geen lange oorlog wil, is er ruimte voor diplomatie, denkt Kribbe. ‘Deze week zal er geen succes zijn, maar je moet op een constructieve manier met China in gesprek blijven’, zegt hij.
Macron en Von der Leyen zullen verder met Xi Jinping praten over de verzuurde verhouding tussen de EU en China. China stelt zich steeds harder op, zei Von der Leyen vorige week, en streeft een autoritaire wereldorde na die niet in het belang van Europa is.
Maar in het geopolitieke spel tussen China, de Verenigde Staten en de Europese Unie hebben de Europeanen de slechtste kaarten. Ze kunnen de lucratieve Chinese markt moeilijk missen en zijn sterk afhankelijk van China voor de aanvoer van grondstoffen die van cruciaal belang zijn voor de groene transitie. In haar speech van vorige week herinnerde Von der Leyen eraan: 98 procent van de in Europa geïmporteerde zeldzame aardmetalen komt uit China, evenals 97 procent van het lithium.
Tegelijkertijd dreigt Europa steeds meer onder druk te worden gezet door de Verenigde Staten, die loyaliteit eisen in hun almaar scherper wordende rivaliteit met China. Het verbod op de leverantie van de chipmachines van ASML onder Amerikaanse druk is daar een voorbeeld van. Europa kan die druk moeilijk weerstaan, omdat het voor zijn veiligheid afhankelijk is van de Amerikanen. Zo dreigt Europa beklemd te raken tussen de VS en China, tussen zijn economische en zijn veiligheidsbelangen.
Von der Leyen probeerde vorige week een uitweg te vinden in haar toespraak over de Europese China-strategie. Geen decoupling – de economische ontkoppeling van China waarvoor in Amerika stemmen opgaan – maar de-risking, het reduceren van risico’s. Daartoe moet de EU haar eenzijdige afhankelijkheid van de import van Chinese grondstoffen verminderen. Ook wil de EU haar export beter controleren op veiligheidsrisico’s, zodat strategisch belangrijke technologie niet meer naar China gaat. Hetzelfde geldt voor investeringen in China.
Zo probeert de EU een strategie uit te voeren die door buitenlandchef Josep Borrell werd omschreven als de ‘Sinatra-doctrine’: I did it my way, op zoek naar een eigen ruimte tussen China en de VS. Europa wil op zijn strategische belangen letten maar ook zaken blijven doen. In het kielzog van Macron reizen zo’n vijftig grote Franse bedrijven mee. ‘Dat is ook goed’, zegt Hans Kribbe van het Brussels Institute for Geopolitics. ‘Je moet China ook iets constructiefs te bieden hebben.’
Er is maar één uitweg uit de netelige positie van Europa, zeggen Kribbe en Ghiretti. De EU moet haar afhankelijkheid van China en de VS zo snel mogelijk reduceren. Vooral het versterken van de Europese defensie is een moeilijke, dure en tijdrovende opgave, zegt Kribbe, maar alleen een zekere autonomie geeft speelruimte. Ghiretti van het Mercator Institute: ‘Hoe veerkrachtiger je bent, hoe gemakkelijker je de druk van anderen kunt weerstaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden