Wangedrag en misbruik zijn wijdverbreid in de danswereld, blijkt uit de documentaire Dansen voor je leven. Een interview met latindanseres Kim Koumans, die zelf slachtoffer werd en aan de bel trok.
‘Er is een uitdrukking in de danswereld’, zegt de stem waarmee de documentaire Dansen voor je leven opent. ‘De danser is alleen een middel.’ In haar driedelige docuserie laat regisseur Heleen Minderaa (semi)professionele dansers aan het woord die slachtoffer zijn geworden van ernstig wangedrag en misbruik door coaches en docenten.
Het initiatief voor de documentaire kwam van voormalig latindanseres Kim Koumans (41). Haar persoonlijke verhaal vormt een van de pilaren van de documentaire. Het is Koumans die in 2021 als klokkenluider over systematische misstanden in de latin-danswereld naar buiten treedt. Latin is een relatief kleine danstak in Nederland, met een paar duizend professionele dansers. Koumans behoorde ruim twintig jaar tot de top, deed mee aan internationale wedstrijden, optredens en tv-programma’s.
Over de auteur
Ianthe Sahadat is journalist bij de Volkskrant, met bijzondere aandacht voor cultuur en literatuur.
Regisseur Minderaa sprak zo’n twintig dansers uit verschillende disciplines: ballet, moderne dans, urban, tapdance, jazz, ballroom en buikdans. In de documentaire klinken hun geanonimiseerde getuigenissen, voorgelezen door stemacteurs. Over schelden, intimidatie, vernedering en manipulatie, aanranding, verkrachting en fysieke mishandeling en over aanzetten tot ongezond gewichtsverlies en doordansen bij ernstige blessures.
Andere dansers (m/v) met soortgelijke verhalen weten Koumans te vinden. ‘Ik werd een meldpunt’, zegt ze. ‘Dat had ik niet voorzien. Ik vond het belangrijk dat dansers zich gehoord en veilig voelden, dus ik ben hun verhalen, en die van ouders van dansende kinderen, gaan verzamelen.’
Haar bestaan als klokkenluider bleek al snel een dagtaak, zo toont ook de documentaire. De kijker ziet Koumans, zonder uitzondering welbespraakt, kalm – maar met ogen vol vuur – keer op keer uitleggen dat er iets moet gebeuren met al de meldingen, die niet over incidenten gaan, maar over een systeem waarin grensoverschrijdend gedrag eerder norm dan uitzondering lijkt. We zien hoe Kamerleden zich aan haar strijd verbinden en hoe eindelijk (‘je moet een hele lange adem hebben om iets voor elkaar te krijgen’) door het ministerie van VWS een grootschalig onderzoek naar misstanden in de danssector wordt aangekondigd. Koumans, in dansbeeldspraak: ‘Ik wist dat ik mijn ervaringen kon omzetten in beweging.’
Dat onderzoek, uitgevoerd door Marjan Olfers (hoogleraar sport en recht) en criminoloog Anton van Wijk, loopt nu zo’n anderhalf jaar. Zij komen naar verwachting in mei met de uitkomsten. Het onderzoek gaat over de hele danssector; over ballet en stijldans ontvingen Olfers en Van Wijk de meeste meldingen. Eerder deed het duo onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de turnwereld.
‘We bedrijven misschien wel topsport, maar eigenlijk zijn dansers kunstenaars’, zegt Koumans. Dat dans geen pure sportvorm is, maakt het op overheidsniveau lastig. ‘Niemand voelt zich verantwoordelijk.’
In de documentaire keert Koumans terug naar de gymzaal van haar oude basisschool, waar ze in vrije uurtjes mocht oefenen. Als klein meisje ‘vluchtte’ ze in dansen. Ze begon op haar 4de met ballet en koos vanaf haar 11de vanwege haar liefde voor de bijbehorende muziek voor latin.
Ze vertelt over haar thuissituatie, over verwaarlozing, verslaving en seksueel misbruik in familiaire kring. Eerder sprak ze hier niet over. ‘Ik heb lang getwijfeld, mijn ouders leven niet meer. Maar dat ik als getraumatiseerd kind een makkelijk slachtoffer was, hoort bij het patroon dat ik wil aankaarten. Ik was kwetsbaar en zocht liefde, daar hebben mensen misbruik van gemaakt.’
Als de camera Koumans van een afstandje vastlegt, zittend op een van de lage banken in de verlaten gymzaal, ziet de kijker even een pijnlijke glimp van het meisje dat ze was.
Een andere scène die indruk maakt: de ontmoeting met danstrainer Jan Postulart, bekend als jurylid van het voormalige tv-programma Dancing with the Stars. Postulart trainde Koumans nooit, maar hij is een bekende naam in het wereldje en de twee kennen elkaar al lang. Koumans vraagt hem op de man af: heb jij echt nooit iets gezien of doorgehad? Het antwoord (‘Je hoort dingen, hoopt dat ze niet waar zijn’) is even wrang als illustratief.
‘Niemand zei iets, niemand deed iets’, zegt Koumans. Toen ze de scène terugzag, dacht ze wel even: jij was volwassen, ik een kind. Had iets gedaan. Toch deed het gesprek met Postulart haar goed.
De documentaire maakt de dynamiek van misbruik goed invoelbaar. Zoals een danser zegt: ik had geen idee wat mijn grenzen waren, het enige wat ik had geleerd om de top te bereiken was continu door grenzen heen breken. Macht en afhankelijkheid – selecties, trainers die tevens in jury’s zitten – spelen een grote rol, zegt hoogleraar Olfers in de documentaire. ‘We zien patronen waar jonge mensen zodanig onder gebukt gaan dat ze niet eens de kans krijgen een eigen identiteit te ontwikkelen.’
Behalve Koumans vertellen nog vier dansers in beeld hun verhaal. ‘Natuurlijk vinden ze het eng om zichzelf op tv terug te zien’, zegt Koumans. ‘Maar zij en alle anderen die geanonimiseerd aan deze film hebben bijgedragen zeggen dat het goed voelt eindelijk een stem te hebben.’
Dansen voor je leven is vanaf donderdag 6 april om 22.20 uur te zien bij BNNVara op NPO 2.
Kim Koumans (41), geboren en getogen in het Brabantse Oosterhout, begon met ballet op 4-jarige leeftijd, in navolging van haar moeder. Op haar 11de koos ze voor stijldans en specialiseerde zich in Latijns-Amerikaanse stijldansen: chachacha, rumba, samba, paso doble en jive. Ze danste ruim twintig jaar op topniveau. In 2021 deed ze voor het eerst publiek haar verhaal over misstanden, wangedrag en misbruik in de danswereld. Sindsdien staat haar leven in het teken van haar strijd voor een veilige en gezonde danswereld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden