Wie twee jaar geleden had voorspeld dat spoedig de Finse vlag zou wapperen bij het Navo-hoofdkwartier in Brussel, was voor gek versleten. De steun ervoor in Finland was consistent laag. ‘Om vertrouwen op te bouwen, moeten we kleine stapjes nemen in de goede richting’, zei president Sauli Niinistö in 2016 nog bij een ontvangst van collega Poetin.
Het was onderdeel van een militair niet-gebonden beleid dat Finland sinds de Tweede Wereldoorlog had gevoerd. Voor Poetin was Finland toen nog een ‘prioriteitspartner’. Maar door Oekraïne in 2022 opnieuw binnen te vallen, heeft Poetin ook de ‘fundering van vriendschap en goed nabuurschap’ met Finland verbrijzeld – en in zeer korte tijd voor elkaar gekregen wat geen westerse havik voor mogelijk achtte: Fins Navo-lidmaatschap.
De grote omwenteling bij de Finnen leidde tot het inzicht dat alleen de Navo, met zijn nucleaire paraplu, veiligheid biedt tegen Russische ambities. De Zweden kwamen tot hetzelfde inzicht en zullen naar verwachting binnen enige tijd volgen. Toen beide landen hun wens tot toetreding vorig jaar uitten, relativeerde Poetin de tegenvaller. Rusland heeft ‘geen problemen’ met deze landen, zei hij, dus deze stap vormt geen ‘directe dreiging’. De kans is trouwens groot dat Finland, net als Noorwegen, ervoor zal kiezen geen permanente Navo-troepen op zijn grondgebied te vragen.
Finland beschikt over een uitstekend uitgeruste krijgsmacht, met (veel) meer vuurkracht en reservisten dan verreweg de meeste Europese bondgenoten. De militaire gevolgen zijn volgens westerse experts aanzienlijk, zeker wanneer Zweden over een paar maanden volgt. De Fins-Russische grens is 1.350 kilometer lang, waardoor de Navo-grens met Rusland wordt verdubbeld. Dat versterkt volgens experts de collectieve verdediging van de Navo, en zeker ook haar noordwestflank. Vooruitlopend daarop hebben Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden al afgesproken dat ze één verdediging van het Noordse luchtruim gaan opzetten, waarbij radar- en andere informatie gedeeld wordt.
De lange, ‘moeilijk te verdedigen’ grens ‘maakt de kansberekening voor Poetin moeilijker’, zegt admiraal b.d. James Stavridis, die tussen 2009 en 2013 diende als de hoogste commandant van de Navo. En door de toetreding van Finland en Zweden worden de Oostzee en de Baltische Zee ‘binnenzeeën’ van de alliantie, wat ook zeer gunstig is voor de verdediging van de Baltische bondgenoten Estland, Letland en Litouwen.
Tot dusver zouden Navo-bondgenoten bij een Russische aanval op de Baltische staten moeten worstelen om militairen aan te voeren via de zogeheten Suwalski-corridor, de flessenhals van 65 kilometer breed bij de Pools-Litouwse grens – dat wordt een hele andere zaak wanneer de Baltische Zee omringd wordt door bondgenoten.
Finse toetreding, schrijft John Deni van het US Army War College, is de ‘grootste versterking van westerse veiligheid sinds de Navo-toetreding van West-Duitsland in 1955’. Deni wijst er op dat Finse en Zweedse toetreding, in deze tijd waarin de VS meer middelen zullen gaan richten op de Indo-Pacific, ook de Europese militaire slagkracht versterkt.
Rusland heeft tegenmaatregelen aangekondigd – en niet alleen langs de grens met Finland. Zo verklaarde minister van Defensie Sjojgoe opeens dat de ‘nucleaire versterking’ van Belarus een tegenzet is voor de Finse stap. Het vestigt de aandacht op de precaire positie van een land dat sinds de invasie van Oekraïne toch al in een ijzeren Russische militaire houdgreep is beland.
Ook in Oekraïne -– dat steeds gefrustreerder raakt over het uitblijven van enige toezegging omtrent Navo-lidmaatschap of een weg daarnaartoe – blijft het contrast met de aanpak van de Finnen en Zweden niet onopgemerkt. Oekraïne was als Navo-aspirant jarenlang een ongewenste gast in West-Europese hoofdsteden. Dat blijft grotendeels zo tot op de dag van vandaag – getuige de huidige interne spanningen over deze vraag binnen de alliantie. Toch zijn door de faliekante mislukking van de oude Duitse strategie – Poetin pacificeren door hem dood te knuffelen – Oekraïnes kansen op toetreding van de Navo eerder toe- dan afgenomen.
Henry Kissinger, de aartsvader van de hedendaagse ‘realisten’ en ook van politieke omgang met Rusland, was altijd fel gekant tegen Oekraïne in de Navo. Maar dit jaar in Davos toonde hij zich een bekeerling. Hij noemt Oekraïense toetreding tot de Navo nu een ‘gepaste uitkomst’ van de oorlog. Datzelfde vindt de Franse veiligheidsexpert Francois Heisbourg, die de historische vergelijking met West-Duitsland trekt: zelfs als het territoriaal niet intact uit de oorlog komt, kan Oekraïnes veiligheid (en wederopbouw) alleen gerealiseerd worden met de enige echt solide veiligheidsgarantie – die van de Navo.
Wie zoiets twee jaar geleden opperde, werd net als bij voorspellingen over Finse toetreding voor gek versleten. Maar de oorlog creëert een nieuwe strategische realiteit in Europa. Hoe deze eruit gaat zien, is nog onduidelijk, maar zeker is wel dat zij niet valt te begrijpen vanuit een vooroorlogs denkraam.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden